De SP heeft een manifest opgesteld om tegen hulpcritici als oud-VVD-Kamerlid Arend Jan Boekestijn te roepen: ‘Hulp Helpt Wèl!‘. Maar ook, en dat is het enige echte waardevolle aan het pamfletje, om de hulpindustrie te motiveren eindelijk eens deel te nemen aan het debat. Boekestijns ‘infantiele theorietje’, zoals minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders het noemt, is bekend: ‘een grote zak geld naar Afrika werkt niet’. Waarom niet? Omdat het Afrikanen ‘hulpverslaafd’ maakt en ‘machtsbestendiging’ in de hand werkt. De VVD’er voelt zich gesteund door economen en hulpcritici als Dambisa Moyo en William Easterly. Een kleine zak geldwerkt volgens Boekestijn trouwens wel. Hij wil het ontwikkelingssamenwerkingbudget halveren en dat niet meer uitgeven aan budgetsteun van ‘misdadige regimes’, maar aan ‘goedwillende burgers’ in de private sector.
Daar lijnrecht tegenover staan hulppredikanten als Kees Vendrik (GroenLinks), Ewout Irrgang (SP) en Harm Evert Waalkens (PvdA). Zij vormen samen met wat vrienden uit de hulpwereld wat Koenders de ‘Hulp Helpt-coalitie’ noemt. Vooral Vendrik is boos. Op Koenders omdat zijn budget is gekrompen en armen in tijden van crisis ‘juist meer hulp nodig hebben’ en op de VVD. Want ‘als er iemand schuldig is aan het mislukken van ontwikkelingshulp’, is het wel de partij van Boekestijn. Waalkens vindt het maar ‘pervers’ dat er alleen aandacht is voor het mislukken van hulp, terwijl er ‘zoveel dingen goed gaan’.
Hulpindustrie
Het kan ook zo zijn dat Waalkens ‘dingen die goed gaan’ verwart met dingen die goed bedoeld zijn. Dat is was anders. Maar waarom legt de hulpindustrie ons dat niet uit? In geval van noodhulp riskeren hulpverleners soms hun leven om mensen te redden. Anderen verlaten huis en haard om jarenlang te werken aan projecten die structureel iets moeten veranderen aan de levens van de armen. Dat is nogal wat om te riskeren voor je werk en daarom lijkt het me een waardige zaak om te verdedigen. Maar dan wel met goed bewijs graag, en niet met het argument dat ‘alles anders is als een kind in je armen sterft’. Dat argument kreeg journalist Linda Polman – zo, die tackelde met haar boek De Crisiskaravaan pas met gestrekt been – meestal te horen als ze in debat ging met hulpverleners.
Bureaucratie
SP’er Irrgang vermoedt dat de hulpindustrie zwijgt omdat het een ‘bureaucratisch’ wereldje is. Misschien zijn hulpverleners bang hun baan te verliezen. Of misschien moeten de resultaten nog worden gespind. Zoals de VN dat altijd zo leuk doet met de millenniumdoelen, die niet worden gehaald. In 2015 is het tijd voor evaluatie. Stress op de communicatieafdeling: ‘We kunnen het niet afschuiven op de economische crisis,’ aldus een (aangeschoten) VN-woordvoerder in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. ‘De crisis kwam te laat. Het ging daarvoor al mis.’ Dat wekt weinig vertrouwen.
En vertrouwen (lees: geld) is wat de hulpwereld nodig heeft. Volgens Hulp Helpt Wèl zijn er meer successen dan mislukkingen, is internationale solidariteit iets om trots op te zijn en vooral, is er draagvlak voor een grote zak geld voor Afrika. Meer dan de helft van de Nederlandse bevolking zou jaarlijks geld storten voor de ‘internationale strijd tegen armoede, ongelijkheid en onrecht’. Of dat nou de reden voor gulheid is of een knagend schuldgevoel, met al die verontrustende berichten vanuit het Hulp Faalt-kamp zouden donaties wel eens snel kunnen teruglopen. Tijd voor echt goede argumenten uit de hulpwereld zelf.
Luc van Kemenade is journalist en woont regelmatig enkele maanden in Ethiopië.
Behalve dat ik niet precies het punt van je stukje snap, rijst de vraag vrijwel onmiddelijk wat jouw autoriteit in dezen is. Heb je die knakker in Ethiopië zelf gesproken? Ben jij nauw betrokken bij de ontwikkelingshulp? Googlend leer ik dat je als journalist in Ethiopië hebt gezeten. (Voor het Brabants centrum? Kom je uit Boxtel?) Ben je nu voor of tegen ontwikkelingshulp? Aan wiens kant sta je, als je spreekt over minicoalities rondom ontwikkelingssamenwerking?
Overigens ben ik het ermee eens dat er eens goed nagedacht moet gaan worden over of wij ons wel zo met Afrika dienen te bemoeien. Of het niet averechts werkt, wat we proberen. Gisteren docu van Renzo Martens (Enjoy Poverty) gezien? Zegt een hele hoop over ons westerlingen en Afrika.
Hmm, ik zal er inderdaad maar even onder zetten dat Van Kemenda regelmatig in Ethiopië woont.
@ Erik Jacobs
Wat Bert zegt. En in die hoedanigheid schrijf ik veel over OS.
Mijn punt is dat ik de hulpwereld zelf wel eens met goede argumenten zou willen horen. Recente rapporten van Oxfam en AZG zijn zeer kritisch, met name over noodhulp. Dat is hartstikke goed, maar ngo’s zijn het ook aan hun donoren verplicht uit te leggen hoe het dan wel moet en of en waarom hun geld bij hun in goede handen is.
Zelf ben ik niet tegen ontwikkelingshulp. Wel tegen budgetsteun. Ik heb veel voorbeelden gezien van succesvolle Nederlandse hulp in Ethiopië. Dat gaat dan vooral om het stimuleren van de private sector. Holland Car, de eerste en enige autofabriek in Ethiopië, is een goed voorbeeld. In zo’n project komen hulp, buitenlandse investeringen, stimuleren lokale economie en creëren werkgelegenheid samen. Hier lees je er meer over: http://lucvankemenade.files.wordpress.com/2009/11/elsevier_40_hollandcar.pdf
Ook bij GroenLinks zijn ze bezig met het opnieuw bekijken van Ontwikkelingshulp. Het wetenschappelijk Bureau heeft een tijdje terug in ieder geval een kritisch onderzoek gedaan en daar zal vast wel een vervolg op komen in verkiezingsprogramma’s ofzo
http://www.falendestaat.nl/.
In je stuk schrijf je over de verantwoordelijkheid van de hulporganisaties. Wat ik mij afvraag is hoe er door de overheid met beslissingen over hulpgeld wordt omgegaan. In Oktober heeft de Ethiopische regering voor 120 miljoen aan voedselhulp gevraagd. Twee dagen later heeft Ethiopië een contract voor een veelvoud van die 120 miljoen getekend met een Chinees bedrijf. (Ik heb 2 miljard gehoord, maar vraag me dat bij een BNP van 2,5 miljard een beetje af.) Ik concludeer hieruit dat Ethiopië het geld voor de voedselhulp in principe zelf wel heeft. Ik concludeer ook dat de opstelling van Ethiopië rationeel is. Als je ontwikkelingshulp voor voedsel kunt krijgen, waarom dan niet. Hulp voor wegenbouw wordt waarschijnlijk lastig en op deze manier is het overheidsbudget weer een stukje groter. Ook de opstelling van De Westerse Wereld kan ik begrijpen (Nederland heeft ondertussen alweer een aantal miljoenen toegezegd). Als je toch geld wilt geven is het naar het publiek toe wel handig dat het in een noodgeval gegeven wordt. Ik ben het er overigens niet mee eens, want het is in feite budgetsteun. Wat ik niet begrijp is dat deze afweging blijkbaar niet naar de Tweede Kamer wordt gecommuniceerd. Anders hadden Wilders en Boekestijn daar toch wel een keer een opmerking over gemaakt. Ik ben best voor ontwikkelingshulp, maar dan liever wel verdedigd met de juiste argumenten.
P.S.: Ik woon ook in Ethiopië. En gezien de voorgaande discussie geeft mij dat de autoriteit om in ieder geval mijn mening hier te ventileren.