In de documentaire De Onrendabelen liet Marcel van Dam filmmaker Hans Heijnen beelden aan elkaar zetten ter ondersteuning van zijn nieuwe boek Niemands land. De kern van Van Dam’s betoog is dat door de dictatuur van de markt en het terugdringen van de publieke sector de inkomensongelijkheid in Nederland sterk is toegenomen en vooral de laagste inkomens hiervan de dupe zijn. Geld en niet welzijn is de nieuwe norm in een verharde maatschappij.
Hij kreeg zowel steun als kritiek uit linkse hoek. Zo verzuchtte Diederik Samson in de VARA-gids dat ‘met een beetje statistiek iedereen zijn eigen versie van de werkelijkheid kan onderbouwen‘. De suggestie dat hij de cijfers ten behoeve van zijn eigen stelling heeft geïnterpreteerd, ergerde Van Dam volgens de Volkskrant zeer. ‘Ik heb alleen maar overheidscijfers gebruikt. Officiële cijfers. Maar ik vermoed dat politici daar nooit naar kijken.’
Armoedegrens
De gegevens van Van Dam zijn als ze kloppen schrikbarend. Zo nam het aantal huishoudens dat onder de armoedegrens bivakkeert tussen 1980 en nu toe van 4% naar 11%. Dit percentage is opmerkelijk, omdat het suggereert dat de inkomensongelijkheid in Nederland fors is toegenomen en dat alle economen en statistici dit volledig gemist hebben. Het getal van Van Dam komt inderdaad uit een overheidspublicatie: ‘Naar een nieuwe armoedegrens’ van het SCP.
De armoedegrens van huishoudens die minder dan 60% van het mediaan inkomen verdienen, die een stijging van 4 naar 11% liet zien, wordt in het rapport vergeleken met andere armoedematen. Zo nam het percentage huishoudens met lage inkomens in dezelfde periode juist af van 20% naar 10%. De conclusie van het onderzoek luidt daarom dat dit soort ruwe maatstaven niet geschikt is als armoedegrens. Als alternatief worden een aantal nieuwe armoedegrenzen berekend, die over dezelfde periode ongeveer constant bleven.
Cijferanalfabeet
Nu zou je Van Dam van selectieve lezing van overheidsrapporten kunnen betichten, maar de verzachtende omstandigheid dat hij cijferanalfabeet is, kan niet worden uitgesloten. Van Dam liet namelijk een staatje zien waarin de koopkrachtontwikkeling van de minima tegenover de rijkste 10% van de bevolking werd gezet, om te bewijzen dat de tweede groep tussen 1980 en 2005 er 60% op vooruit is gegaan, terwijl de allerarmsten er 10% op achteruit gingen, ongeacht de politieke kleur van de zittende regering.
Herberekening met de dynamische koopkrachtontwikkelinggegevens van het CBS levert het volgende beeld op. De rijkste 10% van de bevolking is er inderdaad met 62% op vooruit gegaan, maar zelfs de koopkracht van de armste 10% blijkt met 18% te zijn gestegen. Verder blijken bijstandsgerechtigden en ambtenaren er met respectievelijk 46% en 55% op vooruit te zijn gegaan. De pijn zat vooral bij pensioenontvangers, die er maar 7% op vooruit gingen. Maar de enige groep die daadwerkelijk in koopkracht er op achteruit is gegaan in de laatste 25 jaar, zijn die vermaledijde ondernemers: huishoudens die alleen van winst afhankelijk zijn, gingen er 3% op achteruit. Godzijdank konden de meesten van hen nog uit andere inkomstenbronnen (vermogen) putten om hun koopkracht te verbeteren.
Cijfergoochelaar
Het wordt zo wel erg moeilijk om Van Dam’s betoog voor waar aan te nemen. Misschien raakten de batterijen van zijn Casio zakrekenmachine halverwege op, of had hij grote moeite om zonder leesbril het plusje van het minnetje te onderscheiden, maar waarschijnlijker is het dat hij niet helemaal tevreden was met de uitkomsten. Want wat blijft er van je betoog over die verschrikkelijke marktwerking nog over, als over vrijwel hele linie mensen er op vooruit zijn gegaan, alleen bepaalde groepen (ondernemers) wat minder dan anderen (bijstandstrekkers en ambtenaren).
Zijn betoog is gewoon waar! Marcel van Dam heeft immers altijd gelijk, en als de cijfers die nodig zijn als bewijslast er niet zijn, dan goochel je ze toch gewoon tevoorschijn? De bestaande cijfers kloppen natuurlijk niet en dan is het maar goed dat de hand van Van Dam er nog is om de juiste cijfers tevoorschijn te toveren. Van Dam, die er niet voor terugdeinst om mensen die er een andere zienswijze op nahouden voor leugenaar uit te maken, exploiteert het cijfermateriaal van het CBS en SCP om een boekje, dat overigens nog voor geen euro informatie bevatten, te verkopen. Het zij hem gegund, als gepensioneerde en zelfstandig ondernemer heeft hij het al slechter getroffen dan de rest.
RSS feed
RSS atom feed
Juist. Ik heb De Onrendabelen niet gezien. Ik hoef nu dus ook niet meer te kijken. Dank.
[...] Limburgers valt te vinden hier een handig overzichtje: Lees eerst dit, dan dit, dan dit en dan dit. Daarna kunt u altijd nog naar Joop voor wat sektarische lofuitingen onder een censuurbewind. [...]
Zoals eerder gezegd, een El Goor in het kwadraat. Net zolang niet welgevallige cijfers skippen totdat je je doel hebt bereikt. En dan met je poffertjesporem gewoon staalhard liegen op tv.
Dat in dezelfde periode ineens voedselbanken nodig werden, zelfs wachtlijsten kennen en inmiddels volledig geinstitutionaliseerd zijn al drijft het volledig op charitas, zegt natuurlijk niets. Dat executieverkopen, huisuitzettingen en schuldsaneringen ver voor de crisis een stijgende lijn laten zien, doet er niets toe. Dat een vooruitgang in procenten voor lage inkomens niet veel zoden aan de dijk zetten waar dat voor hoge inkomens wel zo is, zodat niet alleen procentueel maar ook absoluut de lage inkomens wel degelijk achtergebleven zijn bij hoge inkomens en de tegenstelling bedeeld – minder bedeeld flink is toegenomen, is natuurlijk volslagen onbelangrijk.
Is het nou zo moeilijk om gegevens van een documentaire bij te stellen zonder de strekking onmiddelijk te ontkennen alsof er geen morgen meer is?
Geweldig stuk, Marnix! Complimenten.
Mooie afronding met die pijnlijk villeine conclusie over van Dam als gepensioneerd ondernemer “die er het meeste op achteruit gegaan zijn” :-)
Denk overigens niet dat hij zich financieel veel zorgen hoeft te maken. Hij heeft immers goed gegraaid uit de omroepsubsidieruif en dat in een tijd waarin deze, op miraculeuze wijze, vrij van al te veel openbare kritiek en controle, telkens opnieuw zomaar met nieuw graaivoer gevuld werd.
Zelfs nu nog flikt ie het nog om een volledig door de Vara (=ons geld – ledenbijdrage) gesubisdieerde reclamecampagne voor de verkoop van z’n boekje op te lijnen.
[Sterke huiver mode]
Stelt zich voor mensen als van Dam werkelijk aan de macht zouden komen.
[\Sterke huiver mode]
[Waanzinning slechte woordgrap mode]
Hoopt volgend jaar op deelname Van Dam tot Van Dam buikloop…
[\Waanzinning slechte woordgrap mode]
Zo. Dat lucht op!
@Cindy
Het gaat mij om Marcel Van Dam die in de Volkskrant kwaad wordt op Diederik Samson, omdat deze stelt dat hij zijn gegevens bij elkaar gezocht zijn. Na wat gespit blijkt Samson gewoon groot gelijk te hebben.
Het tweede is dat Van Dam als kern hanteert dat ‘neoliberalisme’ en marktwerking de oorzaak is, terwijl uit de gegevens blijkt dat sommige van de overheid afhankelijke groepen er meer op vooruit zijn gegaan dan anderen, terwijl ondernemers, waarvan de partner geen baan heeft, er als enige groep op achteruitgegaan zijn.
Wanneer je stelt dat een bepaalde groep achterblijft en er te weinig aandacht is voor die groep, heb je terecht een maatschappelijk probleem aangekaart. Maar dan moet je hieraan geen schuldvraag koppelen en al helemaal niet fabriceren. Want dat is de kern van Van Dam’s betoog: de markt heeft het gedaan, de PvdA heeft hiervoor de voorwaarden gecreëerd, dus zijn beide schuldig.
goed stukje!! alleen wel jammer dat dit, net als de documentaire niet gestoeld is op de echte cijfers … (dus niet alleen procenten)
ik vint wel dat het klopt wat Marcel vam Dam zegt wamt hij zegt terminste wat eidereen denkt!
@Max: Waarom geef je dan niet aan dat het probleem volgens jou wel bestaat maar anders ligt en/of een andere oorzaak kent? Nu lijkt het een massaal afwijzen van Marcel van Dam met daarbij het probleem wat hij aan wil kaarten.
@Cindy
Wat die gegevens vooral laten zien, is dat het probleem niets met meer marktwerking of minder overheid te maken heeft. Anders zouden de winstinkomens sterker gestegen moeten zijn dan uitkeringen of ambtenarensalarissen.
Het probleem is dat het maar niet lukt om een deel van de bevolking (zo’n 15 a 20%, de andere 80% is er over de hele linie fors op vooruit gegaan) te activeren. Dat lukte niet met de samenleving die Van Dam voor ogen staat (sterker nog, de hoge werkeloosheid onder jongeren en allochtonen en wegstoppen van oudere werknemers in de WAO in de jaren ‘80 heeft volgens mij de voedingsbodem gecreëerd voor de uitval van veel van deze mensen) en ook niet met een flexibeler arbeidsmarkt, strengere keuringen, arbeidsintegratie enz in de jaren ‘90.
Een deel van de bevolking is dus ‘onrendabel’, en het vinden van een oplossing voor deze groep zal een complexe aangelegenheid zijn. Of alleen al aangeven wat het probleem is: werkeloosheid, uitzichtloosheid, gezondheid, achterblijvende welvaartsgroei, vereenzaming noem maar op. Te complex om even in een paar alinea’s te gaan vertellen wat er dan wel moet gebeuren, als ik dat al kan. Ik denk het niet.
Nogmaals het probleem is reëel, maar het getuigt van demagogie door te doen alsof hier een simpele oorzaak achter schuil gaat en dat één politieke partij hier hoofdschuldige aan is. Ik denk dat Kok nog minder te verwijten valt dan Van Dam zelf. Van Dam poogt dus niet het probleem aan te kaarten, hij gebruikt het probleem (en misbruikt de statistieken) om zijn maatschappijvisie als oplossing voor alle problemen te geven.
Marcel van Dam, de enige echte raspopulist, die iets beweert dat niet klopt?
En daar komt men nu pas achter……
Hoe naief kun je zijn!
Het gaat toch hardstikke goed met Nederland?
Geweldig sfeertje hangt er en het ziet er prachtig uit met la die snelwegen, vinexwijken, hsl’s en betuwelijnen
Gewoon doorgaan op de ingeslagen weg zou ik zeggen.
Slaan we elkaar vanzelf binnekort de hersenpan in!
Is er eindelijk iemand die een fundamentele discussie start, gaan we er achter de komma op reageren.
Sterke!
@cees:
hsl’s ???
Noem er eens twee?