De VVD heeft iets heel slims voor elkaar gekregen: het heeft zich met succes de onderwerpen ‘banen’ en ‘begrotingstekort’ toegeëigend. Gaat het over die onderwerpen, dan wint VVD-leider Mark Rutte het debat nog vóór het begonnen is. Als het de andere partijen niet lukt om het onderwerp te veranderen, wordt Rutte op zijn sloffen premier.
Extreme posities
Alle politieke partijen die niet ‘VVD’ heten trekken zich de haren uit het hoofd over de vraag: ‘hoe veranderen wij het onderwerp van gesprek?’ Ze proberen van alles. D66 en het CDA roepen opeens breekpunten uit, de PvdA van Job Cohen probeert het beeld van Cohen als fatsoenlijke leider te verbinden aan het onderwerp economie – Cohen als iemand die ‘fatsoenlijk bezuinigt’, of zoiets – en Jan Peter Balkenende heeft gewoon helemaal géén boodschap en probeert de VVD maar af te schilderen als ‘te rechts’ en de PvdA als ‘te links’.
Maar de kracht van Rutte is niet het probleem, de partijen zélf zijn het probleem. Zij hebben op het onderwerp economie eenvoudig niet zo’n kraakheldere boodschap kunnen neerzetten als de VVD, die vanaf dag één niet bang was om de meest extreme posities in te nemen op het vlak van bezuinigingen en saneringen. Die duidelijkheid appelleert, de onduidelijkheid doet de aanhangers van de andere partijen twijfelen.
Associaties
Hoe goed het de VVD gelukt is? Ga zelf maar na. Maak je hoofd even leeg. Denk even aan andere dingen, alles behalve politiek. Neem een paar seconden de tijd.
Kop leeg? Klein testje: ik noem namen van lijsttrekkers. Bedenk bij iedere naam, snel achter elkaar, welke boodschap jij direct met de naam associeert.
Mark Rutte.
Job Cohen.
Jan Peter Balkenende.
Ik gok er een goede fles wijn op dat veruit de meesten onder jullie bij het zien van de naam Mark Rutte dachten aan economie, banen en/of bezuinigingen. Bij Job Cohen iets van leiderschap, rust, kalmte, boel bij elkaar houden, thee drinken misschien. Bij Jan Peter Balkenende zeer waarschijnlijk iets in de sfeer van ‘mislukt’, ‘gefaald’, ‘drie kabinetten laten vallen’ of ‘weet niet’.
Hoe dan ook dachten de meesten onder jullie bij Cohen en Balkenende niet onmiddellijk aan ‘economie’ of ‘banen’, en dáár zit de crux. Want op dit moment overheersen de economie en de vraag ‘hoe moet het nu verder’ de gedachten van de meeste kiezers. Willen Cohen of Balkenende een kans maken om hun partij tot de grootste te maken, dan zullen ze op het onderwerp ‘economie’ met een kraakheldere boodschap moeten komen.
Compassie
Misschien dat de partijen, bij gebrek aan kennis, maar eens over de landsgrenzen moeten kijken. In 2000 won George W. Bush de verkiezingen door zichzelf een ‘compassionate conservative’ te noemen. Conservatieven zijn – in de Amerikaanse context en even plat gezegd – harde, rechtse bezuinigers die weinig op hebben met de armen.
Door zichzelf een conservatief met compassie voor de armen en het milieu te noemen, neutraliseerde Bush effectief veel weerstand tegen zijn persoon. Rutte doet nu exact hetzelfde door glashard te zeggen dat de VVD sociaal is en zorgt voor de sociaal zwakkeren, ook al bewijzen zelfs de eigen berekeningen van de effecten van het VVD-verkiezingsprograma naar aanleiding van de beruchte Netwerk-uitzending dat bijvoorbeeld bijstandsmoeders er in inkomen op achteruit gaan.
Dat is het onderwerp waar de andere partijen, vooral ter linkerzijde, nog zetels op kunnen winnen: het sociale verhaal. Als het hen lukt de VVD neer te zetten als een asociale partij die ‘bijstandsmoeders pakt’, kunnen zij zichzelf profileren als partijen die zorg dragen voor méér dingen dan alleen de economie.
Maar dat neemt nog steeds niet weg dat die partijen op dit moment geen appellerende boodschap hebben. Dat is iets waar zij zich ernstig zorgen om moeten maken. Bush en de zijnen lukte het immers ook om jarenlang de Amerikaanse politiek te domineren omdat het de Democraten ontbrak aan een boodschap: voorwaar een angstbeeld van jewelste voor Cohen, Halsema, Balkenende, Pechtold en Roemer.
RSS feed
RSS atom feed
Volgens mij heeft GroenLinks best een boodschap…
Waar. Een beetje triviaal wellicht, maar wel: waar. Met analyses als:
Als het hen lukt de VVD neer te zetten als een asociale partij die ‘bijstandsmoeders pakt’, kunnen zij zichzelf profileren als partijen die zorg dragen voor méér dingen dan alleen de economie.
kun je natuurlijk ook nooit de mist ingaan. Want als het niet lukt, nouja, dan kunnen ze zich dus niet zo profileren. En als er druppels uit de hemel komen vallen, nouja, dan regent het. En als dat onverhoopt niet gebeurt, nouja, dan regent het niet.
Stelling/Vraag: zouden politieke commentatoren niet eens wat vaker moeten proberen om serieus alternatieve boodschappen / frames te formuleren voor de verliezers in plaats van te constateren dat er altijd wel één boodschap is die duidelijker is dan de andere?
@Eric Stam
Nee, dat is niet mijn rol. Ik observeer, constateer en geef dan mijn mening. Dat is de rol van een commentator.
Wat jij zoekt is een politiek adviseur. Ik heb niet de illusie dat ik daarin succesvol zou kunnen zijn.
Maar kennelijk weet jij het wel, dus kom maar op!
@Huub: ik denk dat elke partij wel één boodschap heeft. Maar dat is ook niet de kern van het betoog van Kaj, denk ik. ;)
@ René Stam: Nee Natuurlijk niet. Zij gaan toch zeker niet hun eigen Ego/Reputatie op het spel zetten. Men wil zich altijd kunnen verschuilen achter “Ik observeer alleen” :)
@ Kaj:
Ik doe zo af en toe kleine bescheiden pogingen in die richting. Maar als je het niet erg vindt, doe ik dat liever in de vorm van iets langere artikelen, essays en geouwehoer.
Verder is het goed als iedereen tevreden is met zijn/haar rol. Dus het lichtend voorbeeld van Bush als compassionate conservative was niet als advies bedoeld? De mindblowing conclusie dat links de winst kan zoeken op sociaal gebied ook niet? Dan heb ik me vergist. Het leek er even op! :D
Nee, mijn observatie is nu juist dat Rutte dat al dóet, zichzelf opstellen als de ‘compassionate conservative’, gelijk Bush in ‘99.
Dat de andere partijen hun boodschap dienen te vinden in het socialere model is inderdaad niet ‘mindblowing’, zoals jij zo mooi & alwetend constateert. Mijn observatie is echter puur en alleen dat de partijen geen appelerende boodschap hebben kunnen boetseren.
Ik denk – nee weet zéker – dat de standpunten tav immigratie de VVD ook een handje (aan zetels) helpen:
* Aanscherpen immigratie- en asielbeleid, intensiveren terugkeer en vertrek
* Verhogen drempels toegang sociale zekerheid (o.a. geen bijstand 1ste tien jaar)
* Onderwijsbeleid (kwaliteit+ sluiten slechte scholen etc.)
* Arbeidsmarkt (flexibeler)
* Keiharde aanpak criminaliteit, illegaliteit en wangedrag (net als voor ieder ander)
* Stoppen met gesubsidieerde integratie- en inburgeringsindustrie!
Nadat Wilders zich wat ongeloofwaardig begon te maken met de kopvoddentax, een opstandige alcolholist binnen de gelederen, het onvermogen om coalities te vormen etc, geloofden veel aanvankelijke PVV-aanhangers er niet meer zo erg in en zijn naar de VVD oversgestapt.
@ Kay:
Ja, dat snap ik. Maar die observatie is dus gebaseerd op de voorsprong van Rutte in de peilingen?
Politiek becommentariëren aan de hand van zulke ’succesframes’ is tamelijk gemakkelijk – en het verklaart ook niet zoveel. De reden is simpel: er zijn helemaal niet zoveel succesvolle frames. Ik durf te wedden dat er tig Republikeinen in Amerika rondlopen die zichzelf ook compassionate conservate hebben genoemd – maar desondanks verkiezingen niet gewonnen hebben. Zoals er ook hordes zelfverklaarde sociaal liberalen zijn die niets klaarspelen. Succesvolle frames zijn vaak dus veel minder geniaal dan ze lijken. Dat veel mensen dit niet zien, is omdat ze negeren hoe precies diezelfde frames anderen geen succes opleveren. Dit zouden we een survivorship bias kunnen noemen.
Dat kan. En dat mag. Maar het kan en mag dan dus ook dat ik de teneur van jouw reacties ook ‘tamelijk arrogant’ en ‘tamelijk neerbuigend’ noem.
Je reacties asemen een zelfingenomenheid die mijn nekharen te berge doen rijzen. Tot nu toe heb ik dat genegeerd, maar dat lukt me niet meer. De ballen.
PS
En nee, het is níet alleen maar gebaseerd op ‘peilingen’, maar vooral op wat ik zelf zie en waarneem, en hoe mensen daar in mijn waarneming op reageren. Maar goed, dus nog steeds: de ballen.
Arrogant? Neerbuigend? Natuurlijk, dat mag. Zelf incasseer ik kritiek van anderen altijd een stukje gemakkelijker, maar dat komt ook omdat ik eigen ideeën en observaties niet te serieus neem. Excuses voor de nekharen!
@11 En terecht.
Rutte prijst z’n beleid aan als een stofzuigerverkoper.
Deze is het best, het klopt, het veegt het zuigt.
Kort de uitkeringen, saneer de overheid en klaar is kees.
Garantie verlenen doe ik niet.
Ik denk dat deze eenvoudige boodschap ook daarom zo’n succes heeft, doordat de Nederlandse kiezer na 25 jaar neo-liberalisme en daarbij behorende markt-schema’s en markt-taalgebruik, zo langzamerhand gedraagt als klant. Een klant die moet kiezen tussen de verschillende imago’s van producten en campagnes, en die gaat voor de beste uitstraling.
Je ziet dat ook aan een veel reacties op het stuk van Bas Jacobs, gisteren op DeJaap. In verschillende bewoordingen wordt daar gezegd: “Hou eens op man, ze hebben toch een goed verhaal, waarom is het nou zo erg dat de VVD liegt over de gevolgen van haar plannen. Als je voor de VVD gaat kan je toch weten, dat dat vooral aan de bovenmodalen ten goede komt?”
De kiezer als klant die weet dat in reclames alles wat mooier wordt voorgesteld dan het is en dat het normaal is dat je zo af en toe belazerd wordt.
Met verkiezingen waarover het hier gaat zou dat alles wat mij betreft niks te maken mogen hebben.
Hier zou het moeten gaan om de burger die zijn vertegenwoordigers -mandaat- verleent om namens hem, een afgesproken taak te verrichten. De gemandateerde handelt a.h.w. in opdracht van de mandataris = de burger.
Burgers die op het punt staan mandaat te geven aan een politicus die er onduidelijkheid over laat bestaan wat de gevolgen zullen zijn als ie het mandaat krijgt, staan op het punt niet minder dan een deel van hun rechten af te staan.
Ze kiezen met de onderbuik van de klant, in plaats van te kiezen met het hart en verstand van de vrije redelijke mens. En ze ontlopen hun verantwoordelijkheid zichzelf en hun medeburgers recht in de ogen te kijken voordat ze hun keuze maken.
Misschien vindt men dat nog het meest aantrekkelijk.
Op 15 september 2009 maakte Wiegel in Goedemorgen Nederland bekend dat volgens hem zijn partij samenwerking moet zoeken met de PVV.
[...] artikel werd eerder gepubliceerd op DeJaap.nl Balkenende, CDA, christenunie, Cohen, d66, GroenLinks, Halsema, Pechtold, pvda, PVV, [...]
Maar Kaj en Eric, wie van jullie heeft er nou het verst geplast? Even de prioriteiten op een rijtje hier.
Mag ik even partij kiezen in de Kaj / Eric fittie?
Ja, dat mag.
Kaj geeft op zichzelf een heldere analyse van de frames op dit moment, en ik moet toegeven dat zijn gedachte-testje aardig klopte.
Maar dan: WAAROM is nou de associatie bij Rutte op het moment sterker dan die bij Cohen? Even een behoorlijk manke vergelijking, om de gedachtes te prikkelen:
Je zou best kunnen betogen dat Rutte sterk in de race is voor de ministeries van Financien, Werkgelegenheid en zelfs sociale zaken, economische zaken. Je zou echter ook kunnen denken dat Cohen succesvol zou kunnen of moeten zijn in de race om BZK, BuZa en met name het premierschap. Sterker nog: dat is hij, gezien de premiersvoorkeursppolls.
Waarom noemen we Rutte dan nu toch succesvoller dan Cohen? Of, zoals Eric vraagt: waarom is Rutte nu in dit frame succesvol en lukte het anderen niet?
Daar komt dus die waarschijnlijk survivorship bias om de hoek kijken.
Wie heeft dus mijns inziens het verst geplast? Eric Stam, omdat hij dieper graaft dan Kaj Leers. Jammer genoeg wordt je er uiteindelijk niet veel wijzer van, al was het maar omdat we het over de huidige staat van de campagnes en de frames eigenlijk allemaal eens zijn.
En overigens: als we allemaal onze eigen ideeën en observaties nou eens niet al te serieus zouden nemen. Da’s een van de betere utopieën die ik ken.