Uitgeverijen worstelen met de vraag of e-books wel rendabel zijn. Zullen winsten niet gemarginaliseerd worden door internetpiraterij, en past een e-book überhaupt wel bij het business-model van een traditionele uitgeverij? Sommigen geven de uitgeverijen daarin gedeeltelijk gelijk: volgens hen is het uitgeven van e-books bij uitstek een zaak voor individuele auteurs, al dan niet in samenwerking met een eindredacteur. Welke oplossing men uiteindelijk ook zal kiezen, het staat vast dat de uitgeverswereld veel te lang heeft weggekeken. Niemand mag beweren dat men als bij verrassing is gegrepen door de piraterij die samen gaat met het uitgeven van boeken in een digitaal formaat. Het is niet uit te sluiten dat men in besturen hier en daar nieuwe ontwikkelingen en besluiten bewust voor zich uit heeft geschoven; het kan niet zo zijn dat de uitgeverswereld de laatste jaren ineens voor grote verrassingen is komen te staan. Toch sloeg men vorig jaar ineens alarm, alsof er plotseling iets verschrikkelijks was gebeurd, terwijl de boekenwereld voor internetbegrippen redelijk rustig voortkabbelt.
Ruim de tijd
De opkomst van tablets als de iPad heeft bepaalde ontwikkelingen wellicht een plotselinge stevige steun in de rug gegeven, maar de iPad is pas van 2010, laten we dat niet vergeten. De introductie van deze populaire tablets kan dus ook niet als een excuus als “we werden plotseling overvallen” worden aangegrepen. Dan kun je nog beter wijzen op de Kindle, die al rond 2007 haar intrede deed. En zelfs dan: de introductie van e-books naar het grote publiek is eigenlijk heel geleidelijk verlopen. En ze is zelfs nog bij lange na niet geheel afgerond. De boekenindustrie heeft zelfs een heel groot voordeel gehad: ze heeft de ontwikkelingen bij anderen kunnen afkijken en lering kunnen trekken uit de modellen die elders mislukten, gedeeltelijk slaagden of nu nog doorontwikkeld worden.
In 1999 werd namelijk een andere entertainmentindustrie wel vrij plotseling overvallen door een plotselinge ontwikkeling die liet zien “wat er toch allemaal mogelijk was” op internet. Muziek in digitale vorm was er al lang, de industrie had die nota bene zelf geïntroduceerd, en met de komst van het ‘MPEG Audio layer 3‘-formaat werd uitwisseling daarvan via netwerken ook theoretisch eenvoudiger. In de praktijk bleek het allemaal wat lastiger, vooral door de geringe bandbreedte en de vindbaarheid. Met bandbreedte bleef het wat behelpen, maar op de universiteiten was het goed te doen. De vindbaarheid werd in 1999 een stuk beter door de introductie van de moeder aller moderne ‘file-sharing‘-applicaties: Napster. En iedereen zei: dit doen we straks ook met onze films en onze boeken. De films volgden al snel. De boeken lieten wat langer op zich wachten, misschien omdat we van muziek en films altijd al gewend waren dat je er een apparaat bij nodig had. Maar laat het op u inwerken: al meer dan tien jaar geleden wist de uitgeverswereld wat er zeer waarschijnlijk zou gaan gebeuren met traditionele boeken. Je zou verwachten dat zelfs een logge organisatie nu een mooi business-model had uitgedacht, maar nee.
Een gemiste kans
Een elektronisch boek hoeft er natuurlijk niet per se zo uit te zien als een ‘echt’ boek; hypertekst, plaatjes, filmpjes, het is allemaal mogelijk. Een elektronisch boek is sowieso makkelijk niet-lineair te maken, ideaal voor bijvoorbeeld studieboeken. Het vaste idee ‘pagina’ verdwijnt dan wel misschien, maar daartegenover staat dat verwijzingen nu heel makkelijk direct naar een ander boek kunnen leiden. Sommigen kiezen als oplossing voor apps in plaats van een e-bookformaat dat je met een e-reader kunt lezen. Of dit per se de meeste handige oplossing is kun je misschien betwijfelen, maar in ieder geval lopen dergelijke initiatieven ver voorop in de nieuwe mogelijkheden die het elektronische boek biedt. Of misschien noemt u zo’n app wel geen boek meer, dat mag ook best, wat maakt het uiteindelijk uit.
Uitgeverijen in Nederland zien weinig in het e-book, dat mag natuurlijk best. Het is ieders goed recht bepaalde keuzes te maken in de uitgaven die ze doen. De vraag is of het ook een verstandige keuze is. Amazon verkoopt inmiddels al meer elektronische boeken dan echte boeken, mede door haar eigen Kindle-apparaat. Hoeveel het er precies zijn, daar doet Amazon dan weer een beetje geheimzinnig over, maar ze lijken er een leuk zakcentje aan over te houden. Maar wat zou het ook; nu iPads, e-readers en andere tablets steeds populairder worden (steeds meer gezinnen hebben twee iPads) wordt het elektronische boek ook steeds aantrekkelijker. Ook in de piraterij, natuurlijk, maar gelukkig hebben uitgevers een krappe tien jaar gehad om aan een supermooi business-model te werken, terwijl ze dit bijschaafden aan de hand van de lering die ze trokken uit de muziekindustrie. Zou je denken. Maar nee, de uitgeverijen liggen bij Tim Kuik voor de deur. Ga je schamen, zelfs de grootste stroperige oudmediale institutie kan in een decennium een nieuw business-model bedenken en uitwerken. In plaats daarvan heeft de uitgeverswereld de kans van de eeuw gemist: het internet dat een oude industrie een beetje tijd gunde, dat was een gouden kans.
CC-Foto: Zhao
7 reacties op “Uitgeverijen, ga je schamen”
Sorry, het reactieformulier is momenteel gesloten.
‘Gouden kans’? Laten we eerlijk zijn, voor de traditionele uitgeverij is er maar één toekomst: wegkwijnen.
Het gevaar van de tablet en e-reader is niet dat iedereen zomaar illegaal gekopieerde boeken kan lezen. Het gevaar van de tablet is dat een grote groep mensen die voorheen zich alleen met een boek of krant konden vermaken (treinreizigers, jengelende kinderen op de achterbank op weg naar een vakantiebestemming) nu ineens kunnen kiezen uit films, computerspellen, en live contact met hun vriendenkring.
Het zal misschien nog twintig jaar duren voordat de ontwikkeling voltooid is, maar recreatief lezen zal, meer nog dan nu, iets worden voor een enkeling. Er is geen enorme, onontgonnen markt die voor de uitgeverijen door de technologie is ontsloten; er is enkel krimp.
En om dat kleine marktsegment dat er nog rest, vechten drie Amerikaanse kemphanen. Google, Apple en Amazon. De banken van de toekomst, elk met een marktkapitalisatie enkele ordes van grootte hoger dan die van alle uitgeverijen ter wereld bij elkaar.
Als de uitgeverijen snel en slim waren geweest, hadden ze misschien die rol kunnen opvullen. Ze hadden een makkelijk betaalsysteem voor leesvoer kunnen opzetten, ze hadden Nederlanders kunnen laten wennen aan het betalen van enkele centen voor een nieuwsartikel, een euro voor een hoofdstuk van een boek. Dan was Nederland een eiland geworden in een zee gedomineerd door de Amerikaanse reuzen. Maar zouden we zo’n bedrijf nog herkennen als een uitgeverij?
De ‘Gouden kans’ die uitgeverijen nu nog hebben, is de kleine kans om horigheid aan de Amerikaanse reuzen te vermijden.
Ik wil inderdaad ook niet beweren dat die kans er nu nog is, een kans*je* misschien nog. Ik denk inderdaad dat het idee “boek” zoals we nu kennen sowieso niet per se meer zal blijven bestaan.
Je hebt de concurrentie met andere media, de extra mogelijkheden die hypertekst biedt en andere, nieuwe partijen. Die zullen allemaal voor een vervaging van de grenzen zorgen tussen wat een boek, een prentenboek, een plaatje, een film of een documentaire is.
Goede observatie wel dat alleen bezig zijn (onderweg) niet langer alleen een boekending hoeft te zijn, ja.
Boekenwinkels spreken klanten vaker dan uitgeverijen en zij bevestigen dat het ebook de toekomst is, hoezo struisvogel politiek?
Uitgeverijen McGrawHill, Elsevier en MacMillan bezochten ook Timmie en deden mee met het SOPA en PIPA verhaal. Gevolg is een beginnende uittocht van schrijvende academici naar andere publish platformen. Good bezig!
Over bezuinigen op het onderwijs gesproken: Het is een kwestie van tijd tot er een ereader komt met grafisch rekenmachientje.. dan kunnen nederlandse scholieren (bij keuze uiteraard) ipv 80 euro voor een grafisch rekenmachientje meteen hun hele boekenlijst voor het jaar ophalen. Niks zware rugtassen!
Wees onderdeel van de toekomst of wordt (spoedig) geschiedenis.
Ik ben juist meer gaan lezen met mijn kindle.
@Gyurka
Het boek an sich doodverklaren gaat wel heel ver. De krant overleed ook niet toen de radio er kwam. De radio overleed niet toen televisie er kwam. En televisie overleed niet toen internet er kwam.
@anja Dat is waar, ik heb dat hier dan ook niet gedaan, toch? Ik denk dat er wel een niche blijft. Elders heb ik ooit wel gerept over de “voorbijgaande aard” van het idee boek, dat was iets verregaander, maar ik denk dat boeken in principe altijd wel blijven bestaan. Wel zul je zien dat papieren boeken dus steeds minder gebruikt worden, waarschijnlijk. Dat kan overigens best even duren… we spreken nu ook al 25 jaar over de “paperless office” en pas de laatste jaren wordt er steeds minder op papier gedaan in kantoren.
Ik weet niet of de vergelijkingen die jij maakt per se opgaan, televisie is al steeds meer internet technisch gezien en radio is gewoon een audio-stream. Net zoals telefonie ook steeds meer VOIP wordt zullen verschillende basisvormen straks ws. via het internet-netwerk plaats vinden. Dat hoeft idd niet per see dood te gaan, dat stata idd wel vast.
Het grote verschil met boeken is dat al die media via een apparaat geconsumeerd worden. Dan maakt het dus niet zo veel uit hoe het technisch daar uitkomt. Voor boeken heb je nooit een apparaat nodig gehad, daar is een omslag dus veel duidelijker.
Ik denk dat het vooral belangrijk is te kijken naar wat er verandert. Boeken hebben lang het monopolie gehad op kennisoverdracht. Maar internet verandert dat. Zou de invloed van Wikipedia op de encyclopedie-uitgevers door te trekken zijn naar de boekenwerld in zijn geheel?
Ik denk het niet.
Ik zie wel dat de rol van boeken verandert. Informatie-overdracht wordt steeds interactiever. Daarin heeft Apple een erg krachtig product uitgebracht met iBooks2: het samengaan van droge informatieoverdracht – de achtergrondinformatie – met de presentatie – de need-to-knows.
Uitgevers hebben een grotere uitdaging voor zich dan de muziek-industrie, want veel veranderingen die jaren hebben geduurd zijn in korte tijd toe te passen in hun industrie. Maar ik zie zeker een belangrijke rol weggelegd voor uitgevers. Hoe kleine labels een kwaliteits-verwachting kunnen wekken voor muziek (Ninja Tune bijvoorbeeld) kan een uitgever sturing geven aan inhoud en presentatie.
Dat ze moeten veranderen is duidelijk. Dat ze snel moeten zijn is waar. Maar dat boeken dood zijn betwijfel ik.