GroenLinks worstelde de afgelopen week met twee kwesties op het gebied van godsdienstvrijheid. In het ene geval ging het om de religieus geïnspireerde stichting Different die therapie aanbiedt voor mensen met homoseksuele gevoelens. Daarop stelde de partij kamervragen. In het tweede geval ging het om het door de regering voorgestelde burka-verbod. Daarop riep een GroenLinks-wethouder op om uit solidariteit een burka te dragen. De inconsequentie werd veroorzaakt doordat in de afweging het aspect miste van groepsdruk. Net als andere groepen oefenen geloofsgemeenschappen immers druk uit op hun leden om aan regels of conventies te voldoen. Dat hoeft niet verkeerd te zijn, maar groepsdruk en gewetensvrijheid staan wel op gespannen voet met elkaar.
Geloofsgemeenschappen zijn geen gewone clubs. Ze onderscheiden zich van bijvoorbeeld lobbyclubs of sportverenigingen in de zin dat hun opvattingen en leefregels zich uitstrekken tot alle facetten van het dagelijks leven en het gevoelsleven. Dat is hun kracht: het kan ondersteunend en verrijkend zijn. Maar het kan ook ontaarden in groepsdwang. En juist dat begrip is belangrijk als we willen kijken naar individuele vrijheid in godsdienst. We weten maar al te goed dat er grote psychologische dwang kan worden uitgeoefend door religieuze leiders. Denk bijvoorbeeld aan de vele gevallen van seksueel misbruik in instellingen van de katholieke kerk, die decennia lang massaal werden toegedekt door leden van diezelfde geloofsgemeenschap. Wat we daarvan kunnen leren, is dat verregaande macht, die zich uitstrekt over alle aspecten van het leven, kan leiden tot ernstige grensoverschrijdingen. Dat is een les, die ook ‘gewone’ geloofsgemeenschappen zich kunnen aantrekken.
Different
In geval van stichting Different reageerde GroenLinks uitgesproken. De stichting geeft therapie en ondersteuning aan homoseksuelen die worstelen met hun gevoelens. Zij doet dit echter vanuit de overtuiging dat seksualiteit alleen mag plaatsvinden binnen het huwelijk. Men mag dus wel homofiele gevoelens hebben, maar niet vrijen of een relatie aangaan met iemand van hetzelfde geslacht. Het Nederlands Instituut van Psychologen noemde deze ‘hulpverlening’ ondeugdelijk en zelfs gevaarlijk. Natuurlijk, het is goed als hulpverlening aan religieus georiënteerde kan plaatsvinden vanuit kennis van de religieuze achtergrond. Maar het is essentieel dat de betreffende hulpverlener dan ook boven die religieuze leefregels kan staan en ze kan relativeren, zodat de cliënt in volstrekte gewetensvrijheid zijn of haar keuzen kan maken. Juist omdat stichting Different vanuit zeer traditioneel christelijke waarden opereert, wordt de groepsdruk, die zich nu zelfs uitstrekt tot de hulpverlening, alleen maar sterker.
In het tweede geval ging het om de vraag hoe om te gaan met het door de regering beoogde burka-verbod. En daar werd het verhaal iets minder consequent: de Groningse GroenLinks wethouder Karin Dekker riep op om uit solidariteit een burka te dragen, bijgevallen door GroenLinks Tweede Kamerlid Ineke van Gent. Maar een burka is natuurlijk niet zo maar een kledingstuk: hij is bedoeld om het maatschappelijk functioneren van vrouwen te beperken – een ‘wandelende gevangenis’, aldus Van Gent’s collega Tofik Dibi.
Solidariteit
Met een verbod op de burka zijn er twee mechanismen aan het werk die onvrijheid bewerkstelligen. Enerzijds het zeer zichtbare burka-verbod. En anderzijds de druk vanuit de geloofsgemeenschap om een burka te dragen. En juist de orthodoxere stromingen die de burka voorschrijven, kennen de sterkste groepsdruk. Want het lijkt misschien wel alsof vrouwen uit vrije wil kiezen voor de burka, maar voor keus heb je, als je laagopgeleid bent en je man je bewegingsvrijheid beperkt, je geld beheert en je toekomst in zijn hand heeft? Dan is je gedragen volgens de geloofsvoorschriften het enige om nog letterlijk eer aan te behalen. En door het dragen van een burka ‘uit solidariteit’ zouden we juist de groepsdruk vanuit de geloofsgemeenschap om een burka te dragen, versterken. Is dat wat we willen? Dat lijkt me niet.
GroenLinks stelt zich van oudsher tot doel om machtsongelijkheid en discriminatie aan de kaak te stellen, op welke wijze die zich ook voordoen. Dat is in het geval van geloof een dubbele opgave: GroenLinks moet daarbij zowel opkomen voor de vrijheid om te geloven als voor de vrijheid om niet beperkt te worden door geloofsregels die anderen opleggen. Dat laatste ligt subtiel. Je kunt mensen immers niet dwingen vrij te zijn. Maar je kunt wel ter verantwoording roepen als ze de vrijheid van anderen belemmeren. En dat is wat ons hier te doen staat.
Brechtje Paardekooper is cultuur- en godsdienstpsycholoog en lid van GroenLinks.
15 reacties op “GroenLinks en de worsteling met de burka”
Sorry, het reactieformulier is momenteel gesloten.
Het zit zo: Christenen bekritiseren = leuk en gezond. Moslims bekritiseren = discriminatie en racisme.
@Michel GroenLinks is een politieke partij en neemt dus standpunten in over politieke onderwerpen. De twee standpunten die hier ingenomen worden laten zich vergelijken als appels met peren. Het is niet GL tegen de Christenen of GL voor de moslims, gelukkig hebben we beide groepen binnen onze gelederen. Het gaat in beide gevallen om individuen binnen organisaties, en wat de staat daarmee te maken heeft. Of een individu zichzelf aanmeldt bij een organisatie als Different is geen issue, dat recht heeft hij/zij, de vraag is of de staat dat moet financieren, niet of deze organisatie mag bestaan. In het andere geval gaat het of de staat zich in het dragen van een, ook in de ogen van veel GL-ers verfoeilijk, kledingstuk moet mengen. In beide gevallen gaat het dus om geloofsvrijheid, maar in het ene geval om het stimuleren, in het andere geval om het ontmoedigen. Principieel zou de staat zich daar niet mee moeten bemoeien tenzij de maatschappelijke consequenties erg groot zijn.
“Maar je kunt wel ter verantwoording roepen als ze de vrijheid van anderen belemmeren.”
Dit argument heb ik vaker gehoord bij tegenstanders van het burkaverbod. Maar hoe gaan we dat doen? En wie is we? De overheid? Moet dan een ambtenaar aanbellen en vragen aan de man of de vrouw niet onderdrukt wordt?
Het ter verantwoording roepen komt er praktisch op neer dat er de andere kant wordt opgekeken. Ik doe het niet en de overheid ook niet. Als ik dit constateer dan is een een burkaverbod niet ideaal maar misschien wel het enige dat een klein beetje helpt.
Zelf zou ik liever geen algemeen burkaverbod instellen , maar eentje voor in het OV, voor op school, voor het aanvragen van een uitkering etc, etc. Dan haal je dat principiele randje er een beetje vanaf.
De staat bemoeit zich altijd al met wat u wel en niet aan mag trekken, dus om nou opeens vreselijk principieel over staatsbemoeienis te gaan doen is geen echt argument. Je mag niet naakt over straat, je mag geen shirts met ’1213′ erop dragen, je mag bepaalde uniformen niet aan en zo kan ik nog wel even doorgaan. Bovendien, principes die ophouden als de gevolgen ervan te groot worden zijn natuurlijk geen principes.
Het andere principiële standpunt is dat je de boerka al moet verbieden als zo’n kledingstuk ook maar één jong vrouw in haar ontwikkeling zou beknotten. Het is namelijk nogal kortzichtig om de boerka te reduceren tot ‘het dragen van een kledingstuk’, terwijl het een zeer onwenselijke manifestatie is van reactionaire vrouwenonderdrukking.
Persoonlijk zou ik er niets op tegen hebben als uh Ineke uh van uh Gent uh een uh burka uh zou uh gaan uh dragen.
Op zich een grappige opmerking, maar wel een die nooit gemaakt zou worden als Ineke van Gent een lelijke vent was. Voor het overige: niets ergerlijker dan bijvoorbeeld die Facebookrage van ‘weldenkende’ mensen die zelf alle vrijheid genieten en dan even hun avatar van boerka voorzien. Een fouter statement kun je niet maken! Alsof je de swastika hijst als protest tegen discriminatie.
Om te beginnen vind ik heel de burka discussie een non-issue. Zover ik weet zijn er in nederland rond de 100 vrouwen die een burka dragen. Als we het over elke 100 mensen gaan hebben die iets raars doen komt de politiek nergens.
Verder vind ik de groepsdruk die binnen geloofsgemeenschappen wordt misbruikt erg vervelend maar valt er weinig aan te doen. Zoals al eerder genoemd is door Jeroen gaat het in het geval van Different om het geval staatsteun en dat moet niet.
Ik denk ook dat een burka verbod niks opleverd als je volhoudt dat je het vrijwillig doet terwijl je onderdrukt wordt gaat een boete daar geen verandering in brengen. Ik denk zelfs dat deze mensen eerder nog verder in hun isolement gedrukt worden, onder het motto je moet een burka dragen, buiten krijg je een boete dus blijf maar binnen. Voor de bezoekjes aan de moskee worden ze waarschijnlijk gebracht en die keer dat je dan toevallig wordt aangehouden tijdens je ritje naar de moskee betaal je de boete.
Ik denk dat we beter de mogelijkheden om uit de onderdrukking te kunnen vluchten kunnen benadrukken. Volgens mij kunnen vrouwen met een burka net zoals ieder ander mens dat mishandeld/bedreigd wordt bescherming krijgen.
@Glipto
Wat natuurlijk interessant zou zijn, is ‘to talk about sex’. Het is een bekend verhaal van Ayaan, uit haar biografie ‘Mijn vrijheid’, hoe verbaasd ze was bij aankomst in Europa, dat vrouwen zo maar rondliepen zonder sluier en dat er niets gebeurde, terwijl zij toch zelf had geleerd dat als de sluiers afgingen het hek van de dam was en mannen zich niet meer zouden kunnen beheersen.
Zie de ook de bekende uitspraak van Sheikh Fawaz Jneid ‘Welke vrouwen zijn vaker het doelwit van verkrachtingen en seksuele intimidaties in de wereld? Gesluierde vrouwen of niet-gesluierde?’ Euh pardon? Raar manbeeld ook. Getuigt niet van een volwassen houding tav seksualiteit. Ik vind dat je daar ook moslimmannen wel eens op aan mag spreken.
Als er mensen zijn die door het dragen van een boerka, hoed en pijpekrullen, oranje soepjurk of wat ze nog meer hebben verzonnen, per se willen aantonen dat ze niet helemaal lekker zijn, moeten ze dat vooral doen. Het beste zou zijn iedere vorm van georganiseerd geloof te verbieden.
Het aantal hoofddoekjes EN het percentage hoofddoekjes neemt toe . Verontrustend . Logisch dat deze ontwikkeling ook op de burka dragers van toepassing zal zijn , ergo over een paar jaar lopen er misschien wel duizend van die lorrenkoppen hier rond , beter om die narigheid in de kiem te smoren . Nu kan het nog , over een paar jaar zijn er helaas waarschijnlijk nog veel meer van die woestijnidioten dan nu en samen met hun socialistische handlangers , de moderne nsb-ers , zullen ze er alles aan doen om dat soort verboden te voorkomen . Typisch dat links Nederland zo onnozel is om hierin mee te gaan . Kennelijk beseffen ze niet dat indien de islam hier de macht zou grijpen – en ik heb dat in het verleden twee keer meegemaakt in het buitenland , een keer in Sudan , de andere in Maleisie , dat dat een schier onomkeerbaar proces is . Je bent debiel als je dat steunt ! Het is geen leven voor een normaal mens onder de religieuze terreur , die religieuze fanatici zitten overal en je weet niet wie de verraders zijn . Ik heb het aan den lijve ondervonden , vandaar dat ik zo fanatiek anti ben . De moslims zelf hebben een passende benaming voor de linkse handlangers zoals de halve zachte Cohen : nuttige idioten noemen ze die , je moet er maar bij willen horen ! In ieder geval vind ik het straatbeeld verpesten , die kiekeboe- mutsen .
@Brechtje
Dat zou inderdaad interessant zijn. Maar “let’s talk about sex” zal niet van de overheid komen. Dus moet het uit de maatschappij komen. Nu zijn er waar ik woon nauwelijks moslims dus ik vind het moeilijk in te schatten maar ik kan me zo voorstellen dat orthodoxe moslims niet heel veel contact hebben met seksueel liberale autochtonen. Zij zullen verkeren in kringen van andere orthodoxen en misschien wat minder strenge moslims. Met andere woorden: wie gaan die moslimmannen aanspreken over seks?
Ik denk niemand. Wat mij terugbrengt bij mijn stelling dat een burkaverbod misschien niet het ideale middel is maar wel het enige middel dat de onderdrukte burkadraagsters een steun in de rug geeft.
@glipto: de jongere mannen. Want die pikken het niet, die vinden het belachelijk. Maar ik ben het met je eens dat daar even over heen gaat.
Natuurlijk zitten er nadelen aan burka’s en hoofddoekjes, maar ook voordelen. Voor mij als hard-atheïst is het wel eens lastig om te weten of je te maken hebt met iemand die zich snel beledigd voelt, bij moslims is dat makkelijker. Hebben de vrouwen een islamitische hoofdbedekking, dan weet ik dat ik met hen en hun mannen geen serieus gesprek kan voeren en laat ik ze links liggen.
@Aad
Als je over ze heen zou struikelen, dan viel je sociale leven stil. Maar je ziet ze zelden. Vaak komen ze de deur niet uit. En dan blijft het alsnog de vraag of ze met vreemden (mannen) serieuze gesprekken mogen voeren.
Ik ken ze niet en weet het niet. Het is sowieso een kunst om met een onbekende ongesluierde vrouw een aardig gesprek aan te knopen.
@Brechtje
Zelfs het niet dragen v/h kopvod is voor veel jonge mannen aanleiding om hun zusters, buurmeisjes, klasgenoten daarin te terroriseren.
Het is niet anders.
Daar moeten wij respect voor hebben.
Het is Koninklijk Goedgekeurd.
Dus wat wil je nog meer?