Steeds vaker laait de discussie op of psychiatrisch zieken gebruik mogen maken van de euthanasiewet, die sinds 1 april 2002 van kracht is. Op papier is dat gewaarborgd, in de praktijk blijkt het lastiger dan gedacht. In de wet staat dat er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Want wanneer heb je genoeg geleden? Wanneer is het uitzichtloos? Wanneer kom je niet meer in aanmerking voor een afgrijselijke, langzame dood (of erger; een mislukte poging), maar voor de dood op recept, zoals ze dat in christelijke kringen zeggen? Kortom: wanneer mag je op een humane manier dood?
Bij somatische aandoeningen zoals kanker, de ziekte van Parkinson en MS kun je zien in welk stadium de patiënt zich bevindt. Bij mensen die lijden aan kanker kun je – heel schematisch – zien waar de kanker precies zit, of er uitzaaiingen zijn en of het rekbaar, chronisch, te genezen of terminaal is. Daar kun je dan op anticiperen. Bij iemand met een depressie, of schizofrenie of eender wat kun je dat niét zien. Daar kun je niet met een scan aantonen waar de schizofrenie zit, of het minder wordt of dat juist de psychotische episodes zich opstapelen. Bij een depressie is dat evenredig. Is het een chronische depressie, of komt het met vlagen? Is het langdurig en uitzichtloos, zoals vermeld in de euthanasiewet, of gaat het weer voorbij?
Libelle-kwaal
Voordat we ons begeven in het precaire, grijze gebied waar de euthanasiewet ingenesteld is, moeten we eerst kijken naar wat een psychiatrische aandoening ís. Neem nu een depressie. Ik heb sinds mijn dertiende vlagen van depressie, psychoses, hypomane fases en suïcidaal gedrag. Een stempel van een bepaalde aandoening verdient het niet, omdat het zo’n persoonlijke benadering betreft. Maar mensen om mij heen weten het altijd maar al te goed. “Weet je wat jij zou moeten doen?” – en daar begint de ongevraagde zelftherapeutische benadering mee – “Jij zou eens een flink stuk moeten wandelen / Ken je de Bach Bloesem remedie? / Je moet je niet zo aanstellen en van de zon genieten / Ik zend je wel wat reikistralen toe” (mijn zweverige tante).
Men denkt nog steeds dat een depressie altijd maar ligt aan subjectieve, fenotypische symptomen. Een overlijden in de naaste familie, liefdesverdriet, ontslagen worden. Dat zijn echter factoren die het leven een belemmering op kunnen leggen, maar niet meteen een indicatie zijn voor een geestelijke aandoening. Het is meer een vorm van overkomelijke, tijdelijke geestelijke instabiliteit, als ik zo vrij mag filosoferen. Een depressie daarentegen is een aaneenschakeling van externe factoren met een interne aanleg. Een stofje (serotonine) dat zwak is of voor grote mate ontbreekt. Een geestestoestand waarin mensen niet meer kunnen laveren, maar ernstig geestelijk ziek zijn.
Het is niet, wat gezellige huisvrouwenblaadjes beweren, een dipje dat te bestrijden is door twee keer onder de zonnebank te kruipen, vier keer wandelen en zes keer klaarkomen. Je bent gewoonweg te moe om uit bed te stappen, je naar de hoogtezon te begeven, of überhaupt de moeite te nemen om je pikkie stijf te krijgen. Mede dankzij de betuttelende relativering van buitenaf met een verkeerde interpretatie door de media, krijgen écht depressieve mensen algauw het predicaat ‘aansteller’ opgeplakt. Dan is het helemaal een brug te ver om voor depressievelingen zonder uitweg aan euthanasie te denken.
Ik wil dood
Nu, en dat in 2012, is suïcide een straffe van de gezondheidszorg. Je moet je maar goed blijven voelen. Als dat niet lukt, neem je een pilletje, ga je een keer onder de elektroshock, of verblijf je een tijdje in de isoleercel. Alles wordt eraan gedaan om maar niet aan de laatste uitweg te hoeven denken. Maar wat als na jaren van pillen, praten, therapie en opnames de geestesziekte niet te genezen valt? Als artsen, naasten maar vooral de patiënten zelf zeggen dat het uitzichtloos is? Waarom moet er dan vaak voor het spoor, de strop of de fatale springplank van een flatgebouw gekozen worden, terwijl het ook op zo’n rustige, mooie, menswaardige manier kan?
Lijden is niet iets wat bij het leven hoort, maar bij de dood. Ernstig, langdurig lijden (dan heb ik het niet over een maandje, maar over jaren van ondraaglijk geestelijk leed) zonder teken van herstel, moet genoeg aanleiding zijn om over een onderwerp als euthanasie te kunnen praten (om te beginnen). Want het is niet aan God, de maatschappij of medici, maar aan de levensmoeë zelf om daarover te beslissen. Dat wordt vaak, zo niet altijd, onderschat. Het is een eigen beslissing. Iemand die menswaardig leeft, mag menswaardig sterven. En daar kan geen god tegenop.
Mark Wagemakers is schrijvend redacteur en tekstschrijver
11 reacties op “Psychiatrisch patiënten verdienen recht op euthanasie”
Sorry, het reactieformulier is momenteel gesloten.
True. Je kunt het leed van de depressie niet vaak genoeg benadrukken.
Voor chronische en ernstige gevallen is de depressie net zo erg als kanker.
Zelf heb ik gelukkig al jaren geen last meer van types die me voorhouden dat ik aan de Bachbloesem-therapie moet of moet gaan hardlopen ofzo. Wel heb ik nog altijd hinderlijk last van mensen die dingen zeggen als: “Kop op, schouders eronder, morgen is weer een nieuwe dag”, “lach ook eens wat vaker” of natuurlijk “je moet het ook zelf leuk maken”. Als ik dat soort dingen hoor wil ik ook instant dood.
Maar ik vind: onwetendheid kun je bestrijden. Die paar gekken die denken dat psychiatrie “een industrie des doods is!11!1111!!!” kun je natuurlijk nooit bereiken maar wel uitlachen, maar nog altijd miljoenen mensen weten vrijwel niet van depressies en denken nog altijd dat elektroshocks een martelmethode zijn die gelijkstaat aan lobotomie en dat anti-depressiav ervoor zorgen “dat je gevoelloos wordt en geen persoonlijkheid meer hebt”.
Die mensen kun je wél bereiken. Die mensen moet je vertellen dat depressies iemands leven kapot kunnen maken, dat het een serieuze ziekte is en dat er serieuze medicatie voor op de markt is.
Depressie-patienten moeten ophouden met zich te schamen voor hun ziekte en de ziekte durven benoemen. Juist naar anderen toe. Je kunt tenslotte niet verwachten dat mensen je begrijpen als je weer niet mee wilt naar de kroeg of weer met vage klachten op bed blijft liggen als je niemand vertelt dat je ziek bent.
Hoe ironisch kan het leven zijn…
Na jarenlang door de psychische mallemolen gehaald te zijn, waarbij alles uit de kast is getrokken,tot electroshocks aan toe, en het hele scala aan geneesmiddelen wat ter beschikking staat aan de psychiaters, 12 suicidepogingen, diverse opnames in klinieken, en steeds geen enkele verbetering op lange termijn hebben kunnen constateren… Een aantal jaren geleden heeft m’n ex-vrouw een verzoek ingediend bij haar toenmalige psychiater voor vrijwillige levensbeeindiging onder begeleiding, dit was onbespreekbaar.
Na 25 jaar geknokt te hebben met het leven, 25 jaar geknokt te hebben om de dagen door te komen, belde ze me vorige week superblij op… “Ik heb kanker, het is ongeneselijk zeggen ze, nu ga ik eindelijk dood…..”
Ik weet hoe ze heeft geknokt om alles voor elkaar te krijgen, en hoe teleurgesteld ze was als het wederom niet lukte, hoe verdrietig ze was dat ze niet goed voor de kinderen kon zorgen, of voor het huishouden…
Ik hoop dat de discussie hier over eens goed op gang komt, want als leven lijden wordt, zonder uitzicht op verbetering, dan moet je ermee stoppen…. ook bij lijden op geestelijk gebied.
Nou van Esmee Wiegman van de ChristenUnie mag je dus NIET zelf bepalen wanneer je dood gaat omdat Esmee Wiegman dus degene is die bepaalt wat “menselijke waardigheid” is en wat “de waarde van het leven” is. Zo grappig die ChristenUnie!
Over lijden moet je niet praten. Lijden moet je ervaren. Hoort bij het leven. Heeft iets met intelligentie te maken en creativiteit. Creatieve en bovenmatig intelligente mensen lijden meestal meer dan de zotten der maatschappij. iedereen heeft sowieso ten alle tijden het recht zijn leven te beeindigen. Alleen de manier waarop kan veel netter dan de manieren welke nu gehanteerd worden.
Beste Mark,
ik heb je reeds laten weten dat ik jouw aanwezigheid in het debat (op 2) zeer heb kunnen waarderen. Zo ook bovenstaande overdenking.
Ik denk dat euthanasie bij mensen die geestelijk ziek zijn, een heel moeilijk dilemma zal blijven. Ook al is euthanasie een oud-grieks woord welke “goede dood” betekent. En een goede dood, is wat je zo graag zou willen voor de mensen die waarlijk geen andere uitweg meer zien, in plaats van de dood in eenzaamheid ergens bij een spoorweg, terwijl de geest zo vreselijk lijdt. De weg daar naar toe is ook al eenzaam, omdat het moeilijk is, om over zelfdoding te spreken. Daarom heb ik bewondering voor familieleden/therapeuten/vrienden, die daar naar vragen, of de persoon in kwestie wel eens nadenkt over de dood. Moedig vind ik dat, omdat een familielid/therapeut/vriend daar waarschijnlijk zelf liever ook niet over nadenkt, omdat je zo graag wilt dat je dierbare/cliënt leeft: gelukkig leeft.
Met die vraag, over de dood, wordt er een stukje eenzaamheid doorbroken.
Naast de wens van de mogelijkheid tot euthanasie, is het naar mijn mening ook ontzettend belangrijk in geval van ondraaglijk geestelijk lijden, wél samen over de dood te spreken. Dan ben je even samen, in de wereld van de persoon die het zo moeilijk heeft. En dat kan, in sommige gevallen, een wereld van verschil of een enorme opluchting betekenen. Want iedereen hoort erbij, bij dit leven, of je wilt leven of niet. We zijn samen zolang we naar elkaar luisteren en open staan voor de talloze verschillende manieren waarop het leven en de dood kunnen worden ervaren.
Geestelijk lijden is evenzo een lijdensweg welke tevens een uitzichtloze en mensonterende weg kan betekenen. Geestelijk lijden kan een dermate uitputtingsslag en helse weg zijn, jaren achtereen, dat ik mij levendig kan voorstellen dat menselijkheid reeds begint bij het ondraaglijk geestelijk lijden even serieus te nemen als ondraaglijk lichamelijk lijden. Dus ook ten aanzien van euthanasie.
En temidden hiervan is dan de vraag: wat is wijsheid, wat is menselijk en wie mag daarover beslissen? Het lijkt mij bijna onmogelijk, daar een essentieel op ieder individu toepasbaar & waarachtig antwoord op te geven!
Mede daarom, vind ik het interessant naar de verschillende visies van leefgenoten te luisteren.
Hartelijks,
Maartje Slot
Ik ben met Maartje eens, geestelijk lijden zal nog lang een moeilijk punt blijven. Eigenlijk is het een falen van de originele euthanasiewet; plotseling en vrij laat werd “ondraaglijk en uitzichtloos” ingebouwd, precies waar zelfbeschikking op dit vlak eindelijk een recht zou worden. Onwetendheid over geestesziekten is een van de problemen, die bij veel mensen de bekende “schouders eronder!” reactie uitlokt. Waar iedereen met je eens zal zijn, “dat je niet kunt weten hoeveel pijn iemands teen doet”, geldt het eigen oordeel voor geestelijk lijden niet als sluitend. Ook doordat de indruk bestaat dat geestesziekte dat oordeel kan bemoeilijken ( en dat is soms ook zo). Zelfs als men geinformeerd is kan dat nog tegenwerken: depressie = een ziekte = geneeslijk = dus geen reden.
Ik ga binnenkort schrijven aan een boek over euthanasie, vanaf volgende week schrijf ik elke week met specialisten op het gebied, waaronder psychologen en een pastoor. Met name die laatste kan ik niet op wachten.
Interessante invalshoek. Momenteel is de wet zo dat niemand RECHT heeft op euthanasie of ‘gebruik mag maken van de euthanasiewet’.
Wanneer jouw arts (de wet heeft het niet over jou als patiënt!) in een conflict van plichten komt, dus als zjin plicht tot behoud van jouw leven niet meer verenigbaar is met zijn plicht jouw lijden zoveel mogelijk te verzachten MAG hij, op jouw verzoek en als hij aan bepaalde zorgvuldigheidseisen voldoet, eventueel euthanasie uitvoeren. Hij MOET niks, nooit.
In de praktijk is het dan ook in een minderheid van de gevallen zo dat de euthanasiewet, de kerk of de christelijke partijen de beperkende factor is, en zelfs niet de principieel weigerende dokter. Verreweg de meeste euthanasieverzoeken worden geweigerd door artsen die niet principieel tegen euthanasie zijn maar zich in ‘dit’ geval niet kunnen inleven. De mogelijkheid tot euthanasie hangt af van het oordeel van een ander over de ernst van jouw lijden. Denigrerend en uiterst subjectief.
Van zelfbeschikking, of het nou gaat om een kankerpatiënt of om een psychiatrisch patiënt, is geen sprake. Wat is er tegen de laatstewilpil in de vrije verkoop aan te bieden, voor mijn part na een zuiver juridische evaluatie of er geen sprake is van dwang of wilsonbekwaamheid? Dán kan iedereen ZELF beslissen.
Hulde voor dit artikel. Ik moet morgen voor de tweede keer in drie maanden tijd naar een crematie door zelfdoding op de meest aangrijpende manier. Ook die mensen hadden op een mooie en menswaardige manier afscheid kunnen nemen, mits hen dat gegund was.Hoe erg moet het geestelijk lijden wel niet zijn, als je de beslissing neemt om op gruwelijke wijze uit het leven te stappen omdat er geen andere uitweg is? Dan was er zoveel leed bij de nabestaanden bespaard gebleven.
Een goed artikel.
Na de verschrikkelijke zelfdoding van onze beide kinderen, die psychiatrisch ziek waren en nadrukkelijk gevraagd hadden om hbz, hebben wij de Stichting Euthanasie in de Psychiatrie opgericht, om in elk geval het bespreekbaar maken van de doodswens in de psychiatrie te bevorderen. Hierover schreven wij het boek:”De strijd voorbij”.
Wij geven gast-colleges en voorlichtingsbijeenkomsten over dit onderwerp.
U kunt ons vinden op http://www.euthanasieindepsychiatrie.nl
Jeannette Croonen en Carine de Vries
Allereerst: een goed geschreven en onderbouwd artikel. Hulde voor de moed van openheid en de kwetsbare opstelling. Niks dan respect daarvoor.
Echter, ik zit met het volgende:
De toon die ik uit dit artikel voel geeft mij als omstander het gevoel dat ik monddood gemaakt word wat betreft goedbedoelde raad en steun. Depressie of suicidale gedachtes worden als voldongen en irreversibel feit neergezet. Iets wat je niet zou moeten horen voelen: “Lijden is niet iets wat bij het leven hoort, maar bij de dood.” Die uitspraak kan ik mij absoluut niet in vinden.
Mijns inziens is lijden een wezenlijk onderdeel van het leven. Net als geluk, ziekte, gezondheid, armoede en rijkdom. Of het nu gaat om het lijden van verdriet na het verlies van een dierbare, het lijden aan een (ernstige) ziekte, het lijden aan armoede, een onrechtvaardig Systeem, of het lijden aan negatieve gedachtes. Dit zijn zaken waar iedereen in meer of mindere mate mee te maken krijgt in zijn leven en waar we mee moeten leren omgaan om de volgende dag te halen. Voor sommige oorzaken van lijden is gemakkelijker hulp te vinden dan voor andere. Maar uiteindelijk moeten we er helemaal zelf uit proberen te klimmen. Iedere dag weer.
Wanneer iemand Libelle-achtige adviezen geeft dan is dat heel vaak niet bedoeld als dooddoener, ontwijking of het resultaat van een gebrek aan inlevingsvermogen. Als ik naar mij zelf kijk dan komen dat soort adviezen vaak uit mijn eigen – ook maar beperkte – levenservaring.
Leven is interacteren met je omgeving: interactie met de lucht die je inademt, met de grond waar je op loopt, met de mensen met wie je omgaat. Wanneer je aan een dierbare verteld dat het leven niet de moeite van het leven waard is dan zeg je indirect ook dat de interactie met die ander het leven niet voldoende de moeite waard maakt.
Ik wil niet zo ver gaan als te zeggen dat (hulp bij-) euthanasie crimineel is of zou moeten zijn. Zelfbeschikking, in de ruimste zin des woords, vind ik een hoog goed dat ten alle tijden verdedigd moet worden. Ik wil echter wel duidelijk maken dat het, op zijn minst in mijn ogen, geen onredelijke gedachte is om euthanasie te zien als de easy way out.
Hopelijk zie je dit bericht niet als een persoonlijke aanval maar als een bijdrage aan de discussie. Omgaan met depressie is moeilijk, omgaan met depressieve medemensen ook.
Ik wens je niks dan het beste.
De overheid heeft als primaire taak het welzijn van de burger te bevorderen.Dat doet men niet door steeds bezuinigingen door te voeren in de zorg.De overheid heeft ook de taak op te komen voor die groep,die zich liever niet wil laten euthaniseren.De overheid heeft niet de taak een doodscultuur te promoten.Met respect voor die,die wel om euthanasie vragen.(vrijheid van beschikking eigen lichaam).