Daar heb ik af en toe wel spijt van gehad. Niet vanwege de soms harde reacties; ik kan een goede anorexia-grap wel waarderen. Alleen jammer dat het niveau meestal beperkt bleef tot het kaliber ‘simultaan kotsen’ en ‘ga gewoon naar de snackbar’. Ik heb dit al 17 jaar, die zogenaamde dijenkletsers – pun intended – kende ik allemaal al. Op het moment dat het erop leek dat ik het niet zou gaan redden, heb ik me echter wel een paar keer achter mijn oren gekrabd. Ik haat falen. Ook als niemand weet dat ik de mislukkeling in kwestie ben.

Wat vermoedelijk ook deels de reden is geweest dat ik het heb gered. Als je maar echt wil, kan je bijna alles, heb ik ontdekt. Ook bijna drie kilo aankomen in een week, wanneer dat nodig is om te voorkomen dat je uit de therapie wordt gegooid. Mensen vergeven omdat ze sommige zaken wellicht beter anders hadden kunnen aanpakken. Het maakt niet zoveel meer uit waarom en door wie ik anorexia heb gekregen. Want ik ben de enige die het kan oplossen. Dus ben ik dat gaan doen.

Leugentjes om bestwil
Behalve over mijn naam heb ik over weinig gelogen in de files. Slechts een paar leugentjes om bestwil om de kans op herkenning te verkleinen. Op weg naar mijn eerste afspraak werd ik niet aangereden door een auto, maar viel 7 meter van de betonnen trap op Station Zuid. In een van de afleveringen eet ik een broodje kroket, in een ander rijd ik auto. Dat klopt allebei niet: ik ben een vegetariër zonder rijbewijs. En ik heet Rianne, geen Anna. Maar dat was het. En zelfs dat is niet meer nodig. Omdat ik klaar ben me te schamen.

Ik ben Rianne en anderhalf jaar geleden was ik niet meer zo ver verwijderd van gedwongen sondevoeding. Ik ben Rianne en vroeger sliep ik amper omdat ik bang was dat er wellicht iemand zou overlijden waarvan ik hield. En nog veel banger was voor de nachtmerries waarin ik de ex met een strop om zijn nek aan een boom zag hangen. Ik ben Rianne en ik zal nooit meer onbezorgd na een avond stappen met een onbekende mee naar huis gaan. Ik ben Rianne en ik hou van paprikaribbelchips, oude kaas, pizza, Solero ijsjes, cappuccino en marsepeinen aardappeltjes. Chocolade vind ik smerig, net als speculoospasta, meloen, slagroomtaart en macaroni. Ik ben Rianne en ik ben koppig, kinderachtig, slim, wispelturig, trouw, sarcastisch, optimistisch, naïef en sterker dan ik zelf dacht. En ik heb anorexia. Oh ja.

De Ana-files waren een interessant avontuur. Maar nu wil ik graag mijn geheimen terug.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Buitenstaanders zijn over het algemeen streng verboden in de kliniek. Wij houden niet van pottenkijkers, het is al erg genoeg dat we elkaar continu onze grootste geheimen moeten opbiechten. De dag van je afscheid is daarop een uitzondering; dan mag je wel iemand meenemen. Ik ben vandaag echter alleen. Bewust, want dit is mijn moment en dus wil ik het zelf doen. Zoals ik in de zomer van 2008 ook zelf voor het eerst de kliniek binnenwandelde.

Na naar wat het lijkt een eindeloze reeks van speeches, cadeautjes en afscheidsgroeten, sta ik om half 12 weer buiten. Op weg naar huis koop ik namens een vriendin in het buitenland een bloemetje voor mezelf, eenmaal thuis smeer ik braaf vier boterhammen. Het eerste eetmoment dat ik zonder regels en dwang van buitenaf heb overleefd. Dat er maar vele duizenden mogen volgen.

Feest
Zo is het best een feestelijke dag, hoewel ik me dondersgoed besef dat ik er nog lang niet ben. Ik heb zelfs nog niet eens een gezond gewicht, hoewel het me wel een paar keer is gelukt heel even binnen de marges te geraken. Maar zomaar dood neervallen zal ik ook niet zo snel meer, dus dat scheelt toch al een stuk. Ik slaap nog steeds matig, maar heb in ieder geval geen nachtmerries meer. Ik heb nog steeds af en toe bijzonder vreemde gedachtes,  maar nu vraag ik ze even na in plaats van mezelf er helemaal om op te vreten. Letterlijk.

Waar ik eerst vooral bang was voor de dingen die ik zelf bedacht in plaats van de werkelijkheid te vrezen, weet ik nu dat het sowieso nogal nutteloos is om je continu zorgen te maken. Over wat mensen denken. Wat er eventueel in de toekomst kan gebeuren. Wie er allemaal dood zou kunnen gaan. En wat ik eventueel wel eens fout gedaan kan hebben. Het is vrij vermoeiend om continu te anticiperen op een scenario dat vooralsnog alleen in je hoofd bestaat. Je verbrandt er bovendien nogal wat calorieën mee. Dus probeer ik daarmee op te houden, al klinkt dat vermoedelijk gemakkelijker dan het in werkelijkheid is.

Het allerbelangrijkste dat ik gedurende mijn tijd in de kliniek heb geleerd, is echter dat ik veel meer aankan dan ik zelf dacht. Breek mijn botten, honger me uit, neem mijn onschuld, neem mijn geliefden. Ik kom de nachten wel door.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Doemscenario’s
Een vriendin, die ik na het zoveelste doem-mailtje van een voormalig groepsgenoot in paniek sms, is het echter niet met mijn conclusie eens. “Je gaat het redden,”  schrijft ze terug. “Omdat je jezelf bent. Omdat 17 jaar verdriet wel genoeg is. Omdat het ons kan schelen.”  Dat helpt. Dus zie ik de plannen tegenwoordig maar als realistisch vangnet in plaats van als deprimerend doemscenario. En neem ik de week daarna een andere vriendin mee naar de psycholoog, zodat zij kan worden betrokken bij mijn vervolgbehandeling.

Hoewel ik het fijn vind dat ze de moeite heeft genomen langs te komen, is het ook gek om ineens met iemand uit mijn andere leven in de kliniek te zijn. Want bijna al mijn vrienden mogen inmiddels weten wat ik op maandag en donderdag uitspook, dat maakt het niet minder raar ze ineens hier te zien rondlopen. Als we de therapieruimte binnengaan, zie ik de vriendin direct een wenkbrauw optrekken. Ik weet precies waarom, want tussen de psycholoog en mij was het ook niet bepaald liefde op het eerste gezicht. Haar licht zalvende stem, liefde voor jargon – favoriete woord: “waardevol” – en meelevende ogen werkten mij ontzettend op de zenuwen, zij vond mij op haar beurt maar afstandelijk. Daar had ze gelijk in, want ik had eigenlijk gehoopt op een strengere therapeut. Ik ben goed met bevelen en regels, dan weet ik tenminste wat er van me wordt verwacht.

Schot in de roos
In plaats daarvan kreeg ik een psycholoog die uit elke porie van haar lichaam ‘begrip’ ademde. Het bleek een schot in de roos. Het vriendelijke stemgeluid was namelijk de ideale manier om mijn verzet te breken. Verzet tegen de therapie, tegen beter worden, tegen de hele wereld en in het bijzonder mezelf. Al snel huilde ik echter vrijwel elke sessie tranen met tuiten. “Logisch”, volgens de psycholoog tenminste. Ik was “geen liefde, aandacht en medeleven gewend”. Dus kon ik daar ook niet mee omgaan.

De komende tijd ga ik de psycholoog niet meer zien. Het is bijna Kerst, daarna gaat ze een maand op vakantie. Op de dag dat ze weer terugkomt, vertrek ik voor een week of vijf naar de ander kant van de wereld. Als ik terugkom in Nederland, moet ik haar zelf bellen voor een nieuwe afspraak. “Ga je dat wel doen?”, vraagt ze tijdens onze voorlopig laatste sessie. “Absoluut,” verzeker ik haar. “Alleen al omdat ik weet dat er zo’n dertig mensen zijn die me aan mijn haren terugslepen als ik het niet doe. Dat is het nadeel van geen geheimen meer hebben: je komt ook nergens meer mee weg.”

“Je hebt het echt heel erg goed gedaan,” zegt de psycholoog vervolgens. “Sterker nog: je hebt het maximale uit je behandeling gehaald. Bovendien ben je een enorme steun geweest voor je groepsgenoten.” Opgetogen kijk ik haar aan. Maar dan komt het slotstuk. “Iedereen hier heeft respect voor je. Ik vind dat ontzettend waardevol.”  Nog voordat ze haar zin heeft afgemaakt, moet ik zo hard lachen dat ik me bijna verslik in mijn thee. De psycholoog kijkt me vragend aan, ik haal mijn schouders op, wens haar een prettige vakantie en ga naar huis. Over 3 maanden zien we elkaar weer. Ik ga ‘r missen.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Lunchen met een broodje kaassoufflé: check. Eten in het bijzijn van anderen: check. Op de foto in een nieuwe, weinig verhullende bikini om me vast mentaal voor te bereiden op mijn laatste video: check. Als ik daarna een van mijn groepsgenoten tijdens de cognitieve therapie meld “dat ze nu met haar eetstoornis vecht tegen de kliniek in plaats van met de kliniek tegen haar eetstoornis”, weet ik dat ik er echt klaar voor ben. Help! Ik praat in pseudo-psychologisch-jargon!

Op de valreep vertel ik bovendien nog maar eens een een paar van mijn vrienden van mijn verblijf in de kliniek. Dat levert, net als alle keren daarvoor, even ontroerende als hilarische reacties op. Zo steekt een van hen na mijn bekentenis onder het mom van “alsof je die gaat opeten” prompt mijn koffiekoekje in zijn mond, om vervolgens beteuterd te kijken als ik lachend meld dat ik al een half uur moed zat te verzamelen het zelf naar binnen te proppen. Een ander reageert eveneens verfrissend laconiek, maar informeert sindsdien wel regelmatig “of ik wel genoeg gegeten heb” en probeert me zelfs naar de kroeg te lokken met een hilarisch “weet je wel hoeveel calorieën er in bier zitten? Dat is goed voor je”. Nummer drie luistert zonder commentaar naar mijn verhaal, stelt vervolgens exact de juiste vragen en bedankt me vervolgens voor het vertrouwen.

Uitgestoken handen
Vrienden die al langer op de hoogte zijn van mijn ooit strikt geheime dubbelleven, worden ingeschakeld bij het maken van een plan om te voorkomen dat ik straks in een mum van tijd weer in mijn oude gedrag verval. Want mijn hoofd en lijf weten nog altijd donders goed hoe het moet, afvallen. En hoe graag ik ook beter wil worden en blijven, de komende maanden, misschien wel jaren, blijft elk eetmoment een risico.

Elke keer moet ik mezelf weer overtuigen dat eten goed is, dat mijn lichaam voedingsstoffen nodig heeft om te kunnen functioneren, dat het gevaarlijk is om een tussendoortje over te slaan. Een boterham minder te eten. Me niet helemaal braaf aan het menu te houden. Als straks de dwang vanuit de therapie wegvalt, heb ik daar steun bij nodig. Dus – en ook dat is nieuw – vraag ik daarom. Om vervolgens bijna omgeduwd te worden door alle uitgestoken handen.

Zo lijk ik na 17 jaar richting de afgrond zowaar de weg terug naar boven te hebben gevonden. Doe een stapje naar voren. En nog een. En nog een. Net zolang totdat je er bent.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Eigen regie
Tot dat moment had ik amper gedachten besteed aan een eventuele langere periode in de deeltijd. Ik negeerde het feit dat het einde steeds dichterbij kwam liever, zoals ik alles wat ik moeilijk vind het liefste negeer. Daar werd op een regenachtige dag in oktober echter abrupt een stokje voor gestoken. Ineens kreeg ik de regie over mijn eigen leven terug. En dat was wel weer even wennen. Doodsbang om een verkeerde beslissing te nemen, overpeinsde ik de dagen daarna de voor- en nadelen. 

Voor: meer tijd om aan mijn nieuwe lichaam te wennen, mijn hersenkronkels beter in kaart te brengen en opnieuw te leren eten. Plus, en dat was waarschijnlijk het belangrijkste voordeel, een maand langer de bevelen van anderen opvolgen in plaats van mijn eigen keuzes te maken. Een aantrekkelijk aanbod als je nog niet helemaal zeker weet of je al dat eten nou wel zo succesvol vindt. 

Maar er zijn ook minpunten. Tegen: de constante toestromen van nieuwelingen begint me zo langzamerhand enigszins te irriteren. Want iedereen stelt dezelfde vragen – “waarom moet ik boter op mijn brood? Mag ik echt geen kapje eten? Waarom zou je appeltaart eten als je ook een boterham kan kiezen?” – en heeft dezelfde angsten en waanideeën – “Ik heb geen eetstoornis, ik houd gewoon niet van eten. Twee uur per dag sporten hoort bij mij. Dit menu is misschien geschikt voor andere mensen, maar voor mij is het echt teveel. Want ik ben anders.”

Zijwieltjes
De waarheid is natuurlijk dat iedereen denkt dat hij anders is. Om er vervolgens na een paar maanden achter te komen dat er van die gedachte weinig klopt. Dat weet ik, want ik heb hetzelfde gedaan. En hoewel iedereen de tijd en ruimte moet krijgen om weer exact dezelfde punten aan te snijden; ik ben er eigenlijk wel over uitgepraat. En hoewel ik het doodeng vind, is het ook wel weer mijn eigen keuzes te maken. Ik ben per slot van rekening 30, geen 6.

Hoeveel ik ook wik en weeg, ik kom er niet uit. Dus besluit ik maar gewoon om verlenging te vragen en te zien wat er gebeurt.  Dat antwoord komt snel: ik krijg geen verlenging, over een maandje ben ik klaar. Omdat ze denken dat ik er aan toe ben. Ik, onlangs het laatste restje ondergewicht, weer zelf moet gaan beslissen. En voldoende heb laten zien dat ik het kan. Dat denk ik ook, maar het blijft spannend. Nog vier weken en dan gaan de zijwieltjes er weer af. “Kijk eens mama, zonder handjes”.

Maar wat bleek al snel: het viel mee. Sterker nog, het was stiekem best wel prettig, zo’n gezelschap mede-gekken. Een eetstoornis is eindeloos eenzaam, hoeveel vrienden je ook hebt. Omdat niemand het echt snapt. Niet omdat ze dat niet willen, maar omdat het soms gewoon niet te begrijpen valt. Waarom eet een anorect niet als ze weet dat haar lichaam en geest daar onder lijden? Ik wist het zelf ook niet precies. Ik wist alleen dat ik niet anders kon.

En dat was nu ineens anders. Eindelijk had ik andere mensen die weten dat het belangrijk is je M&M’s op volgorde van kleur te eten – eerst blauw, dan geel, dan rood en als laatste bruin omdat die er het minst kunstmatig uitzien -, die ook bang zijn voor een boterham met pindakaas, die kotsen, hongeren, laxeren en bewegen tot kunst hebben verheven. Mensen die ik kon bellen als ik al een uur moedeloos naar mijn ontbijt zat te staren. Die mij belden als ze bang waren dat ze een eetbui zouden krijgen. Binnen relatief korte tijd wisten deze mensen meer van mij dan een groot deel van de wereld ooit heeft geweten.

Weight watchers
Bovendien: het is niet altijd treurnis in de kliniek. In de spaarzame vrije uren wordt – net als in de gevangenis – fanatiek gekaart. Tussen de sessies door staat iedereen buiten gebroederlijk te roken. Mensen met een eetstoornis roken over het algemeen als ketters; een ideale honger dempende methode waarmee in verband met de stress tijdens de therapie ook vooral niet mag worden gestopt.

Een paar weken terug gingen we zelfs met z’n allen naar de film. Dat was een leuke avond, die zo mogelijk nog hilarischer werd toen bleek dat we per ongeluk naast een gezelschap Weight Watcher-vrouwen terecht waren te komen. Terwijl zij zich beklaagden over het feit dat ze een paar dagen eerder een standje hadden gekregen omdat ze allemaal waren aangekomen, besprak ik met mijn buurvrouw hoe we er in hemelsnaam voor moesten zorgen dat we de maandag daarna op gewicht waren. Een even komische als bizarre situatie.  Maar het allerbelangrijkste wat ik van mijn gekkengroepje leerde, is dat geheimen je van binnen uit opeten. En dat mensen niet zomaar weg gaan als je vertelt wat er in je hoofd omgaat.

Door eerlijk te zijn tegen onbekenden leerde ik ook mijn vrienden de waarheid te vertellen. Ik ben nog steeds bang. Maar niet meer alleen.

Grenzen
Het stomme is: ik had gewaarschuwd dat dit zou gebeuren. Maar de psychiatrie kan daar kennelijk niet zoveel mee, met mensen die dood willen en weigeren hulp te accepteren. Dus pech voor mij en mijn grenzen. Want toen het gisteren misging, rinkelde bij mij gewoon weer de telefoon. Natuurlijk had ik niet op kunnen nemen. Ik had ook kunnen meegaan in het plan om gewoon maar even af te wachten of de dosis misschien toch niet genoeg was. Maar dat kon ik niet. Ik kon niet nog een keer niet ingrijpen als er misschien iemand dood ging. Dus nam ik op. En had vervolgens geen idee hoe ik het moest aanpakken.

Want ik ben natuurlijk de meest ongeschikte persoon ter wereld om te bellen als je even bijna dood gaat. Ik ben vrij slecht in mensen in leven houden, dat heb ik inmiddels toch wel bewezen. Dacht ik zelf. De suïcidale ex heb ik immers gewoon een strop om zijn nek laten binden. Toen hij me vertelde dat hij er een eind aan wilde maken, vroeg ik hem alleen “of hij dan wel zijn inloggegevens van zijn email aan zijn moeder wilde geven zodat ik in ieder geval zou weten of het hem was gelukt”. Dat deed hij. En vervolgens sprong hij met een abseiltouw om zijn nek uit een boom.

Geschikt/ ongeschikt
Maar de rest van de wereld schijnt dat toch anders te zien, qua geschiktheid. Die denken nog steeds dat ik sterk ben. Dapper. Onbevreesd. Dat je mij wel kan bellen met je problemen. Dat ik alles durf. Dat ik weet waar ik over praat. Maar dat is helemaal niet waar, natuurlijk. Ik heb geen flauw benul. Omdat de waarheid is dat ik overal bang voor ben. En ik me eigenlijk alleen staande kan houden door vooral de hele tijd maar niks te eten. Door al mijn gedachten en gevoelens te blokkeren. Door keihard voor mezelf te zijn. Ik schop mezelf naar mijn werk, naar therapie, naar het café. Dat doe ik al jaren, dus daar ben ik wel min of meer aan gewend. Maar dat betekent niet dat ik sterk ben. Dat betekent dat ik niet zwak genoeg ben om mezelf tegen mijn eigen wilskracht te verweren.

Dat ging eigenlijk net een beetje beter, de laatste weken. Als je eenmaal uitspreekt waar je bang voor bent, is het namelijk vaak allang niet meer zo eng. Dus daar was ik voorzichtig mee begonnen. Met eerlijk zeggen hoe ik me voel. Geen toneel meer spelen. Me ‘kwetsbaar’ opstellen. Totdat er vannacht weer even bijna iemand doodging. Alleen deed ik er deze keer iets aan om het te voorkomen. En gebeurde het op het nippertje toch maar niet. Daar zou ik wellicht blij en tevreden over moeten zijn. Ware het niet dat ik me eigenlijk vooral afvraag waarom mensen die bijna dood gaan elke keer op het briljante idee komen dat ik degene ben die dat kan oplossen. Dat ik degene ben die altijd alles wel kan oplossen. Ik kan dat niet. Ik kan mezelf tegenwoordig net een beetje in leven houden.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Buiten wachten mijn groepsgenoten, die kennelijk hadden besloten op me te wachten. En voor het eerst zeg ik niet “dat het allemaal wel gaat”. Want het gaat helemaal niet. Dus laat ik me troosten. En praat. En praat. En praat. Onderweg naar huis sms ik vervolgens twee vriendinnen. De ene om te melden dat ik die avond niet mee kan naar de yoga; mijn sportpermissie is, nog voor ik uberhaupt een sportschool van binnen heb gezien, weer ingetrokken. De ander vraag ik of ze soms tijd heeft om te bellen. ik heb het nu lang genoeg alleen gedaan. Het gaat niet meer.

Poppenkast
“Waarom denk je altijd dat je anderen belast met jouw problemen?”, vraagt S. een uur later aan de telefoon. “Dat is onzin. Natuurlijk, ik vind het vervelend voor jou. Maar vanavond ga ik gewoon weer slapen.” Dat heeft ze natuurlijk al vaker gezegd. Alleen deze keer is het anders. Want voor het eerst geloof ik het echt. En ineens weet ik ook waar het vandaan komt. “Jouw gedrag zorgt er nog eens voor dat ik weer moet worden opgenomen. Is dat soms wat je wilt?”, hoor ik mijn moeder zeggen. “Wie niet horen wil, moet maar voelen,”  roept mijn vader.  Ik ben gewend dat alles wat ik doe consequenties heeft. En dus ben ik altijd, overal, onder alle omstandigheden, tegen iedereen leuk.

En dat moet nu maar eens afgelopen zijn. Want zo lollig voel ik me eigenlijk niet, momenteel. Bovendien is het inmiddels zelfs voor mij duidelijk wat er gebeurt als ik toneel speel. Dan val ik af en niet zo’n klein beetje ook. En dat kan ik me niet meer permiteren. Dus eet ik me de dagen daarna weer dapper een slag in de rondte. En omring me alleen nog maar met mensen bij wie ik dat durf. Eerlijk zijn. Zeggen dat het kut gaat. En luisteren naar hun adviezen.

Een week later sta ik weer op de weegschaal. Zonder al te veel stress, want er is inmiddels besloten dat ik toch een week langer krijg voor mijn inhaalslag. Omdat de therapeuten vonden dat hun weegexperiment achteraf gezien wat teveel was gevraagd. Maar dat bleek helemaal niet nodig. Want ik heb het gered. En daar is het dan. Zonder blikseminslag. Zonder vuurwerk. Zonder vioolmuziek. Sterker nog, het was eigenlijk nogal een treurige bedoening. Maar hij telt er niet minder om. Er is een doorbraak. Al is het misschien nog maar een kleintje.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Eindeloos geduld
De eerste drie, drieënhalf jaar ging het dan ook prima met de nieuwe liefde en mij. We studeerden af, vonden een baan en reisden de hele wereld over. Hij wist snel van de anorexia en leek daar geen enkel probleem mee te hebben. Zelden spoorde hij me aan om iets te eten, met eindeloos geduld herhaalde hij de godganse dag dat ik echt niet te dik was. Eindelijk had ik iemand gevonden die onvoorwaardelijk van me hield. En dat betekende nogal wat, na ruim twee decennia zoeken.

Natuurlijk, ik wist dat zijn vorige relatie was stukgelopen op het feit dat hij niet wilde samenwonen. Maar dat wilde ik ook nog niet. En hij dacht zelf dat zijn mening in de jaren daarna nog wel zou veranderen. Alleen: dat gebeurde niet. De eerste scheur in mijn vertrouwen ontstond toen hij zonder dat van te voren te overleggen besloot om 100 kilometer verderop te verhuizen. Dat deed zeer, al zette ik me er redelijk snel weer overheen. Want er hoefde natuurlijk niets te veranderen. Alleen deed het dat wel.

Dat kwam niet alleen door de plotselinge afstand, zijn nieuwe baan – waarmee hij meestal zo’n 80 tot 100 per uur bezig was – hielp ook niet echt. Noch dat de liefde daarvoor, waarmee ik inmiddels weer goed contact had, besloot er een einde aan te maken. Het werd steeds moeilijker te verbergen dat ik helemaal niet zo dapper was. En hoe meer ik aan hem ging hangen, hoe meer hij zich terugtrok.

Neerwaartse spiraal
Zo belandden we haast ongemerkt in een neerwaartse spiraal. Ik voor steeds meer dingen bang, de ex steeds vaker en langer aan het werk zonder zich daarom te bekommeren. Als we hadden afgesproken kwam hij vaak zomaar twee uur te laat. Belde ik hem waar hij bleef, dan nam hij niet op. In plaats van me daarover druk te maken, koos ik voor de enige oplossing die ik kende: afvallen. Net zolang tot ik wel waardevol genoeg was om op te bellen. Al leek dat moment wel erg lang op zich te laten wachten. Dus begon het voor het eerst te knagen. Ineens vond ik het helemaal niet meer zo prettig dat hij zich nooit bemoeide met mijn curieuze eetgedrag. Kon het hem soms niet schelen?

Uiteindelijk verloste hij ons na zes jaar uit ons lijden. En raakte ik alles kwijt. Degene van wie ik hield. De enige die ooit onvoorwaardelijk van mij leek te hebben gehouden. En het enige bewijs dat ik tot dan toe had dat ik heus wel was zoals andere mensen. Ik had een relatie. Een vrij succesvolle relatie bovendien, in ieder geval voor buitenstaanders. Het soort relatie dat anderen als voorbeeld aanhaalden. Weg, stuk, mislukt, verpest. Door mij. Weer niet goed genoeg mijn best gedaan. Weer niet normaal. Jammer hoor.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Demonen
Om af te rekenen met demonen en hersenspinsels uit het verleden, start elke donderdag met een uur WAP; een afkorting van het redelijk stupide klinkende ‘Werken Aan Persoonlijkheid’. Aan de hand van een schema-dagboek wordt geprobeerd inzicht te krijgen in ons gedrag. Waarom we doen wat we doen. En hoe we dat moeten veranderen. Begeleid navelstaren, handig gestructureerd op een A4tje.

Schema-dagboek

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

In de maand na mijn klinkende overwinning lukt het me weer eens aardig om de voortekenen te negeren. Therapie, werk, afspraken met vrienden; ik ben overal bij. En tegelijkertijd ook weer niet. Want stiekem gaat het de laatste tijd weer slecht. Ik ben bang. Verdrietig. Ongerust. Omdat ik niet meer zo zeker weet of het echt wel allemaal beter wordt. Langzaam begin te twijfelen aan het nut van alle inspanningen. En daardoor steeds meer moeite moet doen om voldoende motivatie op te brengen. Alleen weet niemand dat, omdat ik na anderhalf jaar klote therapie nog steeds niet dapper genoeg ben om dat eerlijk te vertellen.

In plaats daarvan verval ik in een mum van tijd weer terug in bekende patronen. Ik huil met de gordijnen dicht, schreeuw als niemand dat kan horen en bonk met mijn hoofd tegen blinde muren. Niet praten maar vermijden. Niet voelen maar blocken. Geen eerlijkheid, maar nieuwe geheimen. Ik en mijn anorexia, mijn anorexia en ik. Samen tegen de rest van de wereld en dus nooit alleen. Perpetuum mobile van de zelfvernietiging.

Mooi weer
Want in plaats van mijn afbrokkelende geloof in betere tijden op te biechten, speel ik liever mooi weer; een kunstje dat ik nog altijd tot in perfectie beheers. En terwijl mijn vrienden trots proosten op mijn nieuwe gezonde gewicht, durf ik niemand te vertellen dat ik daar eigenlijk helemaal niet zo blij mee ben. Dat ik na de eerste opgeluchte vijf minuten pas echt doorhad wat die overwinning betekende. Twaalf kilo nieuw vet. Op mijn lijf. En hoe oppervlakkig dat ook moge klinken, elke kilo is an sich al bijna te veel om te verdragen.

Alleen op therapie is het lastig de schone schijn op te houden. Maar ook daar heb ik nu iets op gevonden: als ik gewoon mijn mond houd tijdens de groepssessies, merkt eigenlijk niemand dat. Terwijl mijn groepsgenoten hun zielenroerselen op tafel gooien, staar ik voornamelijk naar de klok. Nog een half uur en het is me weer gelukt. Nog een kwartier. Nog vijf minuten.  Aan het einde van zo’n sessie sta ik opgelucht weer buiten. Weer gelukt. Ondanks mijn tegenwoordig bredere gestalte glip ik nog steeds moeiteloos door de mazen van het systeem.

Stil protest
Maar dan is er er de tweede bikini video. Terwijl ik tegen de witte muur van het kantoor mijn rondje draai, legt de camera elke verandering aan mijn lijf ten opzichte van vier maanden geleden genadeloos vast. Borsten, buik, billen, heupen. Eindelijk geen kind meer. En dat bevalt voorlopig nogal matig. De therapeuten, die het stiekem helemaal niet blijkt te zijn ontgaan dat ik aan een nieuwe protestactie was begonnen, grijpen direct hun kans. ‘Heb je het gevoel dat je hier zelf nou iets mee bent opgeschoten?’ vraagt de psycholoog belangstellend terwijl ik me dapper door haar complete doos tissues heen snuit.

Het antwoord is natuurlijk ‘nee’. En eigenlijk wist ik dat zelf allang. Net als dat ik inmiddels toch wel door zou moeten hebben dat mijn vrienden veel meer kunnen hebben dan ik steeds denk. Want niemand is verbaasd, niemand is teleurgesteld, niemand gaat weg. Toch huppel ik keer op keer dezelfde valkuil in. Trap ik nog altijd in mijn eigen hersenspinsels. En stoot ik niet één of twee keer, maar eindeloos vaak mijn hoofd tegen dezelfde steen. Wat exact de reden is dat therapie zo frustrerend is. Doe een stapje naar voren en een stapje terug. Denken, denken, denken, denken. Voelen, voelen, voelen, voelen. Totdat je er zelf helemaal gek van wordt.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Een half jaar later besloten de therapeuten mijn vastgestelde sociale angst – sowieso een bijzonder label voor iemand die zich de godganse tijd omringt door mensen, zelfs als diegene er een pervers plezier in schept zichzelf te kwellen – toch maar te verruilen voor weer een andere afwijking: obsessief compulsieve stoornis. Ik maakte teveel schoon, ruimde teveel op en controleerde veel te vaak of de deur wel op slot zat, het gas was uitgedraaid en ik mijn portemonnee, telefoon, sleutels niet was verloren. Vonden de psychologen tenminste. En dat was niet normaal, dus moest ik er maar snel mee ophouden.

Ondertussen was ik echter vooral druk met 12 kilo aankomen. En gebeurde er verder vrij weinig met alle etiketten die ik door de kliniek opgeplakt had gekregen. Dat was geen verrassing – de boodschap ‘eerst gezond gewicht, dan problemen oplossen’ was me bij mijn intake reeds ingeprent – maar werd naarmate de weken vorderden wel steeds frustrerender. Want waar ik vroeger alle problemen gewoon compleet negeerde, was dat door de therapie die ik kreeg en mijn afnemende ondergewicht niet langer mogelijk. En had ik ineens wel last van alle afwijkingen die ik jarenlang als normaal had beschouwd.

Dit is een test
Er was echter nog een laatste onderzoek nodig, aldus de kliniek. Dus kreeg ik 205 nieuwe vragen onder mijn neus geschoven. Heb ik moeite om mensen te vertrouwen? Was ik ooit lichamelijk of geestelijk mishandeld? Liet ik wel eens aan anderen zien wie ik echt ben? Voel ik me regelmatig alleen, ongelukkig, minderwaardig, lelijk, boos, dik, onwaardig, een slecht mens? Urenlang was ik bezig elke vraag van een zo eerlijk mogelijk antwoord te voorzien. Twee weken later volgde de uitslag. En zoals het een echte anorect betaamt, had ik vooral hoog gescoord in de categorieën die gaan over minderwaardigheid en zelfdiscipline. Al waren daar geen prijzen mee te verdienen.

Daarmee waren alle tests, onderzoeken en vragenlijsten eindelijk afgerond. En weet ik dat ik een anorect ben met een angst- en obsessief compulsieve stoornis, in het bezit van ‘meedogenloze normen’, ‘verlatingsangst’ en de neiging tot ‘onderwerping’ en ‘zelfopoffering’. Een indrukwekkend lijstje, dat sowieso. Als ik mijn afwijkingen zo onder elkaar op een papier geschreven zie staan, verbaast het me zelf bijna dat ik  min of meer gewoon functioneer en niet schuimbekkend over straat zwalk. Want dat is natuurlijk het probleem met zo’n opsomming van defecten: zonder context, franje en opsmuk neergepend, klinken ze wel erg angstaanjagend.

Maar zoals ik me steeds meer bewust word van wie ik ben, zo weet ik nu ook precies wat me mankeert en waar mijn valkuilen liggen. Aangenaam kennis te maken. Ik stel voor dat we er nu gewoon iets aan gaan doen.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Leeg van binnen
Het valt verdomd weinig mensen op, dat nieuwe lijf van mij. ‘Zit daar echt 12 kilo aan?’, vragen vriendinnen verbaasd. ‘Maar WAAR dan?’ Volgens de dokters in de kliniek komt dat doordat een deel van de nieuw verworven kilo’s zich om organen hebben genesteld. Dat schijnt zo te horen, maar bij mij zat er bijna niks. Toen ik een paar jaar geleden in het ziekenhuis was voor een röntgenfoto van mijn buik, riep de radioloog enthousiast uit dat hij ‘nog nooit zulke fotogenieke darmen had gezien’. Nu ben ik niet meer leeg van binnen. Niet letterlijk, in ieder geval.

Want andere mensen mogen het dan niet zien, voor mij is dat anders. Elk onsje heeft in mijn hoofd een plek gekregen. Ik zie de kilo’s zitten op mijn buik, armen, dijen. Knijp argwanend in mijn vel om te onderzoeken hoeveel ik kan vastpakken. En hoewel mijn kledingmaat weinig is veranderd – van een kleine 34 naar een 36 – blijven de broeken voor de zekerheid in de kast. Een jurk past altijd. Een jurk is veilig.

Want dit is mijn lichaam
Deze week moesten we voor therapieonderdeel ‘lichaamsbeleving’ foto’s van onszelf door de jaren heen verzamelen. Een heftige opdracht. Niet alleen omdat ik er een hekel aan heb beeld van mezelf te zien. Maar ook omdat ik mijn fotoboeken sinds vorig voorjaar niet meer had aangeraakt. Mijn oude leven was veilig weggeparkeerd in de studeerkamer en dat vond ik prima.

Maar nu moest ik wel. Drie dagen lang selecteerde ik plaatjes, knipte alles netjes uit en plakte ze vervolgens in chronologische volgorde op een vel wit papier. Op maandag nam ik de collage mee naar de kliniek. En keek voor het eerst echt naar mezelf. ‘Hier was ik 13′, vertelde ik de anderen. ‘Toen vond ik mezelf te dik en begon aan mijn eerste dieet.’ Ze luisteren aandachtig. ‘Kijk, op die foto ben ik 19. Ik had destijds af en toe eetbuien en slikte bergen laxeertabletten.’

Daarna wordt het echt moeilijk. ‘Dat is op mijn 21ste, toen ik ziek werd op vakantie en bijna een maand alleen in het ziekenhuis lag.’ ‘Daar ben ik 23; de enige tijd die ik me kan herinneren dat ik echt gelukkig was.’ ‘En deze foto is uit 2004. Toen ik net had gehoord dat de ex zich had opgehangen. Toen ik besloot het hongeren echt goed te gaan aanpakken. Toen ik dacht dat de toenmalige liefde heus wel met me zou willen samenwonen als ik maar dun genoeg werd. Daarna is het nooit meer bergopwaarts gegaan.’

Van BMI 20, naar 18, naar 16, naar 14 en weer terug. Nu is het 2010 en ben ik iemand anders. Maar wie dat is, weet ik nog niet precies.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

De psychiater wil van mijn verklaringen echter niets weten. ‘Natuurlijk vind je het eng,’ zegt ze. ‘Maar weet je zeker dat al dat eten je niet veel meer doet dan je zelf denkt? Geloof je echt dat het feit dat je je benen vastklemt onder de stoel en je handen onder je billen om te voorkomen dat je continu beweegt geen impact hebben op je gemoedstoestand? Ik denk dat het niet meer dan logisch is dat je verdrietig bent. Op een gegeven moment houd je wel weer op met huilen. En inderdaad, het kan zijn dat je het volgende week niet redt, al heb ik er alle vertrouwen in. Maar zelfs als dat gebeurt: was is daar dan precies zo erg aan?’

Op donderdag zegt de psycholoog – ingeschakeld voor spoedafspraak nummer twee – ongeveer hetzelfde. ‘Niemand hier twijfelt aan je inzet. Na 16 jaar van vasten is je lichaam vermoedelijk behoorlijk wat tijd nodig om te herstellen. De kans is groot dat je daardoor minder snel aankomt dan eigenlijk zou moeten. Dat is niet erg. Het betekent niet dat je hebt gefaald. Het betekent simpelweg dat het systeem momenteel wellicht niet zo geschikt voor je is.’

Het systeem
Die zin irriteert me inmiddels mateloos, natuurlijk. Omdat iedereen zich erachter verschuilt. Niemand is verantwoordelijk. Het komt altijd door ‘het systeem’. En inmiddels kots ik daarop, op dat hele kloterige systeem van ze. Ik ben geen kistkalf waar maar eindeloos eten in kan worden gepropt. Ik ben niet anorexiapatient nummer 6.125. Ik ben mezelf (of eigenlijk inmiddels ‘twee mezelven’, maar daar mag ik geen grapjes over maken want dat is therapie-ondermijnend gedrag).

Maar aangezien ik beter wil worden, heb ik geen keus dan me te onderwerpen. Eten, slapen, huilen, stilzitten, nog meer eten. En wachten, tot het eindelijk maandag wordt. Ik heb nog nooit zo graag gewild dat het weekend weer voorbij was. De nacht van te voren lig ik in bed te kijken naar de klok. Drie uur. Vier uur. Vijf uur. Zes uur. Totdat de wekker gaat.

Drie kwartier te vroeg ben ik in de kliniek. Ik drink koffie, ijsbeer en steek de ene sigaret aan met de andere. Totdat het eindelijk kwart voor negen is. Aangezien ik de enige ben voor wie ontslag dreigt, mag ik vandaag als eerste naar binnen. ‘Ik ga het niet hebben over wat ik zelf denk dat het resultaat is’, waarschuw ik de aanwezige socio. ‘Ik wil nu meteen op de weegschaal.’ De eerste keer dat ik erop stap, tril ik echter zo dat de uitslag niet op het digitale scherm verschijnt. Na een paar keer diep ademhalen stap ik er nog een keer op.

Ik heb het gered.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.

Nog een paar dagen. Nog een paar dagen, Nog een paar dagen.

Kijk hier voor een overzicht van eerdere Ana-files.