Ultieme vernedering?
Het feit dat dit überhaupt in het nieuws komt, en door sommige tegenstanders van Wilders wordt neergezet als “de ultieme vernedering voor Wilders“, laat zien dat velen in Nederland nog steeds worstelen met de daadwerkelijke betekenis van de opkomst van de PVV. Wat zegt het dat veel Nederlanders (en met name Limburgers) PVV stemmen? Wat moeten we daaruit concluderen over de multiculturele samenleving, de integratie en de tolerantie van veel burgers ten aanzien van niet-Westerse culturen?

De verwachting dat PVV-stemmers niet veel op hebben met de multiculturele samenleving is terecht. Dit is een van drie hoofdredenen voor burgers om op de PVV te stemmen, naast ontevredenheid over de politiek en de maatschappij. Maar betekent het dat er nu in Venlo iets gebeurt waar PVV-stemmers tegen zijn, of waarmee Wilders een hak wordt gezet? Het omgekeerde is het geval: de benoeming van een Marokkaanse Prins Carnaval valt juist precies binnen de visie die veel PVV-stemmers op de multiculturele samenleving hebben. En dus is de benoeming van Abbie 1 voorspelbaar.

Opgaan in de grijze massa
PVV-stemmers ergeren zich aan de gebrekkige integratie van minderheden. De vraag die daarbij van nature op zou moeten komen is wat ‘gebrekkige integratie’ betekent. Voor veel PVV-stemmers gaat het niet om de ideologie die buitenlanders of moslims meebrengen, zoals Wilders dat ziet, maar gaat het – naast criminaliteit – juist om hele zichtbare zaken die het straatbeeld veranderen: hoofddoeken, satellietschotels, talen die men niet verstaat, minaretten of te veel Turkse en Marokkaanse winkels en belhuizen.

PVV-stemmers benadrukken bij al hun bezwaren tegen de multiculturele samenleving dat ze geen racisten zijn en dat ze vooral een betere integratie willen. Een Marokkaanse Prins Carnaval valt meer dan ooit in dat plaatje. Prins Abbie 1 valt met zijn baan als docent en rol als Prins Carnaval precies in het beeld wat PVV-stemmers graag zien: geïntegreerde allochtonen die zich niet expliciet proberen te onderscheiden van autochtonen, maar juist opgaan in de grijze massa. Niet zo vreemd dus dat Wilders Prins Abbie 1 hartelijk feliciteerde.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Gaat het mis met de PVV? Na jarenlang succes, een groeiende aanhang en een hele rij aan gewonnen verkiezingen, lijkt de PVV nu langzaam op zijn retour. De PVV verliest al enkele weken in de peilingen, en nu is zelfs de SP de grootste partij geworden. Volgens Maurice de Hond stappen kiezers van de PVV over naar de SP. Is dat waarschijnlijk?

Er is zeker een kans, want de overeenkomsten tussen de PVV en de SP zijn groot op onderwerpen als Europa, de multiculturele samenleving, de eurocrisis en sociale zekerheid. Elsevier-columnist Syp Wynia zei het al veel eerder: op de ‘linkse hobby’s’ van de SP na, kunnen de PVV en de SP wel fuseren. Niet zo gek dus dat Wilders zich momenteel tegen de SP probeert af te zetten, maar daarbij weinig overtuigende argumenten gebruikt.

PVV’ers negeren de SP
Als onderzoeker naar de PVV-achterban valt iets heel anders op: in interviews met PVV-stemmers praten deze aanhangers zo goed als nooit over de SP. Dat was zowel in interviews vorig jaar het geval, als bij PVV-stemmers die recent over hun voorkeuren werden ondervraagd. Nergens blijkt een massale overstap naar of interesse in de SP. Hoe kan Maurice de Hond dan tot vrijwel omgekeerde conclusies komen?

Misschien stappen PVV-stemmers over naar de SP en vertellen dat niet. PVV-stemmers worden bij een interview gevraagd om als PVV-stemmer over hun voorkeuren te vertellen. Ze zijn dan niet geneigd te vertellen dat ze ernstig twijfelen aan die PVV-voorkeur, aangezien ze om die reden worden geïnterviewd. Dit leidt wel tot de vraag waarom PVV-stemmers in diezelfde interviews allerlei andere twijfels over de PVV verwoorden, maar niet deze.

Kort van geheugen
Misschien laten PVV-stemmers in interviews niet merken dat ze op de SP willen stemmen omdat ze kort van geheugen zijn. Op het moment van het interview hebben ze wellicht een voorkeur voor de PVV, maar die kan snel daarna veranderen. Dit suggereert dat PVV-stemmers geen stabiele voorkeuren bezitten. Dat is echter vrijwel zeker onjuist: hun ontevredenheid over de politiek, de maatschappij en de multiculturele samenleving is niet van de laatste maanden. Overstappen lijkt daarom onlogisch, en terugkeren naar de PVV even waarschijnlijk als wegtrekken naar de SP.

Maar de meest voor de hand liggende verklaring is dat de peilingen van Maurice de Hond minder goed zijn dan ze lijken. Aan deze peilingen doen alleen burgers mee die zich voor het panel hebben aangemeld, en die zijn niet representatief voor de bevolking. Dit is de reden waarom Maurice de Hond de laatste verkiezingen de winst van de PVV onderschatte. De vraag is bovendien of burgers die tegen Maurice de Hond zeggen geen PVV te stemmen, dat ook doen in het stemhokje. Daar blijkt verschil in te zitten, al is het maar omdat de verkiezingen nog wel even op zich laten wachten.

Linkse stemmers of politici die denken dat de PVV op de definitieve terugtocht is, juichen al met al te vroeg.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Ik vind dat de media daar wel een onderdeel van is. Het stelselmatig een beeld schetsen dat wij, laten we het maar wij noemen, dat wij racistisch zijn. Ja, dat is hun goed recht, maar het is niet zo. Ik heb niks tegen die mensen. Als ik op vakantie ga naar Bagdad en mijn vriendin moet een hoofddoek dragen, dan moet ze die dragen, dat is namelijk daar de cultuur dus dan moet je dat ook doen. Op het moment dat je hier komt dan ga je je aanpassen aan de Nederlandse normen en waarden en cultuur. Ik vind dat niet racistisch om te zeggen en ik vind dat de media daar wel aan meewerkt om Wilders en zijn stemmers af te beelden als dom, achterlijk en racistisch. (interview 10)

De 34-jarige accountmanager uit Den Haag wist het wel. De PVV-stemmers worden vaak neergezet als intolerant en racistisch, maar dat is alleen maar een gevolg van de mediahetze tegen de PVV. Het is immers heel gewoon je aan te passen aan de cultuur van het land waar je heengaat. En dus moeten moslimvrouwen integreren in Nederland en hun hoofddoek afdoen, en dus moeten Nederlandse vrouwen in het Midden Oosten zich aanpassen door een hoofddoek op te doen.

Verwarrende tijd
Het is een verwarrende tijd, ook voor PVV-stemmers. Want nu blijkt opeens het omgekeerde: hoofddoeken zijn altijd fout, waar ze ook gedragen worden. Hoofddoeken symboliseren de onderdrukking van de vrouw en passen dus nergens. En het past de koningin al helemaal niet dat zij een hoofddoek draagt en zo de onderdrukking van moslimvrouwen legitimeert. Was getekend, Geert Wilders.

De Kamervragen van de PVV waren snel geschreven, en snel beantwoord. Die hoofddoek van Beatrix had iets te maken met respect voor de cultuur in Oman. Dat is het ideale antwoord wat ook veel PVV-stemmers zeer zou aanspreken. Iedereen moet immers respect hebben voor anderen, zo stellen PVV-stemmers die zich niet willen verbinden aan vreemdelingenhaat en racisme.

Negatief over hoofddoeken
PVV-stemmers redeneren meestal vanuit hun eigen perspectief, zoals wel meer burgers dat doen. De hoofddoek symboliseert in Nederland vooral de enorme veranderingen in de oude wijken en de bijbehorende immigratie- en integratieproblemen. In Nederland is er dus iets tegen hoofddoeken want deze zijn gerelateerd aan alles waar PVV-stemmers zich aan storen. Het is dan ook makkelijk om PVV-stemmers iets negatiefs over hoofddoeken te horen zeggen, terwijl de hoofddoek eigenlijk slechts een symbool is.

Maar hebben PVV-stemmers ook een uitgebreide visie op de relatie tussen de hoofddoek en de onderdrukking van de vrouw? We kunnen er ernstig aan twijfelen en weten al dat PVV-stemmers meestal niet geloven in de islamisering van Nederland. Zelfs PVV-politici zeggen dikwijls dat dit alleen een hobby van Geert Wilders is. Als Wilders maar vaak genoeg begint over de islamisering van Nederland, krijgt hij juist minder aanhangers dan meer. Misschien dat zelfs de Tweede Kamerfractie daarom nu kritiek begint te krijgen?

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie en bereidt een oek voor over de achterban van de PVV. Voor deze blogs maakt hij als inspiratiebron gebruik van interviews met PVV-stemmers, die zijn afgenomen door studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Doorlopend thema
Een coming-out is niet een moment; het is een doorlopend proces. Steeds weer kom je nieuwe mensen tegen en bij velen van hen moet er vroeg of laat iets worden meegedeeld of bevestigd. Maar Arie Boomsma kijkt alleen naar de meest gevoelige momenten, waar de verteller het meest breekbaar is en de consequenties het grootst zijn.

Mijn coming-out bij Thijs had daarom zo in het programma gepast. Ik was 21, student en ‘uit de kast’. Dat betekende vaak: ‘niets erover vertellen’, net als voor de coming-out dus. Thijs wist van niks, maar mijn verliefdheid was er niet minder om. Na twee jaar kozen we verschillende specialisaties en zouden we elkaar nog maar nauwelijks zien. Een alledaags moment werd een moment wat Thijs niet snel zou vergeten. Ik had het niet gepland, maar wilde het opeens gewoon kwijt: “Thijs, ik ben al twee jaar ontzettend verliefd op je.”

Kwetsbaar
Natuurlijk gaat het wel wat verder om te horen dat een jongen verliefd op je is dan dat een mede-voetballer of klasgenoot homo is, maar de overeenkomsten zijn talrijk: de kwetsbare verteller doet iets wat relaties potentieel stuk maakt, terwijl hij ook kan zwijgen. De tegenpartij heeft alle vrijheid om een genadeloos oordeel te vellen. De verteller mag afwachten of hij geaccepteerd wordt. Homoseksualiteit komt op zo’n moment opeens heel dichtbij, voor hetero’s die er nooit over hadden nagedacht.

Thijs’ reactie was exemplarisch voor het programma: aardig en begrijpend. In je gezicht zegt men zelden iets onaardigs over je seksuele voorkeur. Thijs zei dat hij dacht dat het heel frustrerend voor mij moest zijn. Ik voelde me erkend in mijn gevoel. Verder was het zinloos, want Thijs’ vriendin stond verderop te wachten, maar het voelde toch goed. Ik was trots op mijn eerlijkheid en blij met Thijs’ begrijpende woorden.

Volgende episode
Maar het gaat natuurlijk niet om de eerste woorden, maar om wat er daarna komt. Ik heb Thijs nooit meer gezien. Thijs en ik zijn nu via LinkedIn verbonden, maar op mijn vraag hoe het met hem ging kreeg ik geen antwoord. Thijs is geen homohater, hij is tolerant en liberaal, en ik denk dat hij me mag en respecteert om wie ik ben. Wat vindt Thijs er nou eigenlijk van? Ik heb geen idee.

Deze week kwam Daan (19) uit de kast bij zijn voetbalvrienden. Die hadden niet bepaald homovriendelijke standpunten. Maar ze weten allemaal – net als Thijs – hoe ze moeten reageren. Het was ‘heel goed dat Daan nu open kon zijn’ en ‘zichzelf’ en ‘niet meer hoefde te liegen’. Maar een goede vriend dacht aanvankelijk dat de coming-out een grapje was en zei: “Dan hoef ik je niet meer te zien.” Later stroomden zijn tranen rijkelijk. Wat denkt die jongen?

Niet meer uitschelden
Toen was er een borrel, zoals die er altijd was na de training. Eind goed, al goed. De suggestie was dat de voetbalvrienden toch tolerant zijn en nu beter nadenken wat ze zeggen. ‘Homo’ is geen scheldwoord meer. Maar wat moeten we ervan denken dat ‘mattie’ in het begin homo’s ‘vies’ vond en een ander zei dat het ‘niet zijn soort mensen’ waren? Dat is opeens veranderd nu medespeler Daan op jongens blijkt te vallen? Als je dat gelooft, heb je wel een heel naïef beeld hoe gemakkelijk mensen van mening veranderen.

Met een klein beetje kennis van sociale wetenschap weet je dat wat mensen zeggen altijd mede bepaald wordt door de situatie waarin ze zich bevinden en het publiek waar ze tegen spreken. Als Daan er niet is, zijn uitspraken anders. Bij al die lovende woorden staat niet alleen de camera er bovenop, maar het is ook een situatie waarin je niets aan Daan ziet. Straks heeft Daan een vriend, loopt hij hand in hand door Tilburg en misschien zoent hij zijn vriend dan wel een keer. Dan kijkt ‘mattie’ met een vies gezicht nog steeds snel de andere kant op.

Leren te leven met homo’s
Reacties op homoseksualiteit zijn heus niet altijd alleen maar negatief, zoals jongeren als Daan verwachten. Maar homoseksualiteit wordt ook niet zo klakkeloos geaccepteerd als Uit de Kast suggereert. Vaak zijn reacties neutraal, afwachtend, dubbelzinnig en twijfelend of negeert men het onderwerp. Deze superpersoonlijke ontboezemingen roepen twijfel, teleurstelling en verwarring op. Met name heteromannen kunnen er echt niet allemaal mee omgaan. Dat bleek ook wel als je beter luisterde naar Daans vrienden. Homo’s moeten wel van hen afblijven. Bovendien kun je er beter eerlijk over zijn dan ‘dat je iedereen voor de gek houdt’. Dat laatste is geen positieve uitspraak als je eerder zei dat ‘homo’s jouw soort mensen niet zijn’.

Homoseksualiteit wordt – ondanks de wensen van de Gaykrant, het COC en Arie Boomsma – nooit helemaal gewoon. Dat was het zelfs voor Daan niet, en daar is hij niet de enige in. Mensen moeten alleen leren met homoseksualiteit om te gaan door zich in te leven in anderen en open over mogelijke taboes te praten. Wat dat betreft zendt Uit de Kast het meest oninteressante deel van coming-outs uit. Want het gaat er natuurlijk om hoe de voetbalboys er de komende maanden mee leren leven.

Chris Aalberts is onderzoeker en docent politieke communicatie. De naam Thijs is gefingeerd.

In 2011 deed de PVV voor het eerst mee aan de provinciale statenverkiezingen. Het werd een groot succes: de PVV won overal zetels, en werd in Limburg zelfs de grootste partij. De PVV ging er meeregeren. De vraag is natuurlijk: wat gebeurt er zoal in Limburg, nu de PVV meeregeert? Verandert er echt iets? Laten we eens kijken naar een echt Limburgs onderwerp.

In 2006 werd als proef een nieuwe treinverbinding gerealiseerd tussen Maastricht en Brussel. De Belgische spoorwegen zouden de verbinding uitvoeren. Vlak voor de Belgische grens lag nog wel een klein Nederlands station met een kort perron waar de nieuwe Intercity niet kon stoppen: Eijsden. Het station werd gesloten en er kwam een busverbinding voor in de plaats. Onderzoek liet zien dat Eijsdense reizigers er niet eens ontevreden over waren: er kwamen meer bussen dan er ooit treinen waren geweest.

Punctuele ramp
Maar de Belgische spoorwegen moeten bezuinigen en de verbinding met Maastricht bleek een ramp omdat treinen standaard grote vertraging kregen. De NMBS stopte dan ook met de verbinding, en er kwam een stoptrein naar Luik voor in de plaats. Die trein kan wel stoppen op het korte perronnetje van Eijsden, en het station ging afgelopen december dan ook weer open.

De vraag is natuurlijk: aan wie hebben de Eijsdenaren dit te danken? Is het wellicht gekomen door de inbreng van de PVV, die stelt dat door het optreden van haar gedeputeerden het station weer in gebruik is genomen? Volgens fractievoorzitter Laurence Stassen hebben andere partijen jarenlang alleen maar actie gevoerd, maar niets ondernomen om het station weer open te krijgen. De PVV voegt echter de daad bij het woord.

De SP heeft inderdaad actie gevoerd om het station weer open te krijgen. De SP kan als bewijs zelfs een foto laten zien. De SP-Statenfractie heeft twee maanden voor de heropening nog met buurtbewoners geprotesteerd om het station weer open te krijgen. ‘Actie voeren werkt!’ roept de SP.

Verdienste van de PVV?
De SP stelde ook vragen in het Limburgse parlement in mei 2011. Zij wilden toen al weten of het station heropend kon worden. Het antwoord was veelzeggend: ‘Als Provincie zijn wij noch bevoegd gezag voor de spoorverbinding noch partij in het contract tussen beide spoorwegmaatschappijen. Daarmee bestaat er voor ons geen formele mogelijkheid om te interveniëren in of invloed uit te oefenen op deze afspraken.’ Of in gewoon Nederlands: de NS en de NMBS moeten uitmaken of er een trein in Eijsden stopt, de provincie gaat er niet over.

Als de proef met de Intercity was gelukt, was station Eijsden nooit heropend. Het station behoort niet tot het hoofdspoorwegnet en staat niet in de concessie van de NS. Bovendien is de verbinding verliesgevend. De Belgische Spoorwegen stoppen er om onduidelijke redenen toch, maar als ze daar morgen weer mee stoppen kan Nederland er niets aan doen, behalve natuurlijk de portemonnee trekken.

Conclusie: de PVV roept niet alleen in Den Haag een hoop, maar doet dat ook in de provincie. Overal moet ook de PVV rekening houden met de harde werkelijkheid dat zij niet overal invloed op heeft. De PVV loopt het permanente risico dat haar achterban daar nog eens achterkomt en alsnog wegloopt. Voor de PVV is het maar goed dat veel burgers nooit dit soort vragen stellen.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Wat is het politieke moment van 2011? Het kan alleen maar gaan over de PVV, want die partij maakt de meeste tongen los. Maar het moment van 2011 is niet een moment met Geert Wilders, niet met de dissidente Hero Brinkman, en ook niet een van de vele PVV-ers die uit de partij stapten. Het is een schijnbaar onbeduidend debat met een relatief onbekend PVV-Kamerlid: Lilian Helder. Dit debat toont precies aan wat het probleem rond de PVV is.

Helder zette in maart 2011 in de Tweede Kamer uiteen dat er volgens de PVV minder taakstraffen moeten komen en meer gevangenisstraffen. Tegenstanders denken dat gevangenisstraffen tot meer recidieven leiden dan taakstraffen. Helder vond dat taakstraffen en gevangenisstraffen niet met elkaar vergeleken konden worden. Sharon Gesthuizen van de SP meldde dat ze deze redenering van een bedenkelijk niveau vond. De PVV had sowieso nooit vertrouwen in statistisch onderzoek?

PVV-miep en statistiek
De reacties spraken boekdelen. Het fragment op YouTube kreeg als titel ‘PVV-miep snapt statistiek niet’. Op YouTube kunnen we honderden reacties lezen waarin afkeuring wordt uitgesproken over Helder, die ‘een te laag IQ zou hebben om in de Kamer te zitten’ en ‘een achterlijke doos’ zou zijn.

En nu terug naar de werkelijkheid. Wat gebeurde er echt?

Lilian Helder zei op een onhandige manier dat twee groepen met elkaar worden vergeleken die bij aanvang al niet vergelijkbaar waren. Als zware criminelen een gevangenisstraf krijgen, en lichte criminelen een taakstraf, kan het best zijn dat de mensen met een taakstraf minder recidiveren, maar dit zegt dan misschien meer over hun voorgeschiedenis dan over hun straf. Dat wist Gesthuizen natuurlijk ook wel, maar zij wist daarnaast dat Helder haar punt niet goed over het voetlicht kreeg, en dus dat het prijsschieten was.

Laaggeletterde dombo’s
Waarom is dit het belangrijkste politieke moment van 2011? Het debat zelf is niet zo interessant, de reacties des te meer. Dit zijn de reacties die burgers altijd krijgen als ze met een of meerdere PVV-standpunten sympathiseren. In het positiefste geval worden ze neergezet als laag opgeleid, in het negatiefste geval als idioot, dom of seniel. Het probleem van deze PVV-aanhangers is dat ze vaak inderdaad minder opleiding en minder debatervaring hebben dan anderen, en zich daarom relatief slecht tegen dit soort aantijgingen kunnen verdedigen. Ze lijken om die reden ‘dom’.

Ik ben geen aanhanger van de PVV. Maar het debat met de PVV moet wel eerlijk gevoerd worden. Lilian Helder laat zien dat het voor veel mensen helemaal niet uitmaakt wat PVV-ers zeggen, ze hebben hun mening al over hen klaar: ze zijn dom. Als we niet naar PVV-stemmers willen luisteren – wat niet hetzelfde is als hun voorstellen uitvoeren – levert dat alleen maar meer boosheid op onder die aanhangers. De case rond Lilian Helder laat onomstotelijk zien dat velen PVV-aanhangers sowieso niet serieus nemen, wat ze ook zeggen. Het is om die reden niet moeilijk te voorspellen dat de PVV in 2012 in de peilingen alleen maar zal stijgen.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

“Een jaar geleden werd het kabinet Rutte geïnstalleerd. Een minderheidskabinet dat kan regeren dankzij de gedoogsteun van de PVV. De standpunten van de PVV: tegen Europa, tegen de islam en immigratie, en de nadruk op nationalistische normen en waarden, hebben bij meer politieke partijen in Europa voor electoraal succes gezorgd.”

Met deze woorden begint Paul Rosenmöller zijn vier reportages over het populisme in Europa. Rosenmöller kijkt hoe het de populisten van het Hongaarde Fidesz, de Italiaanse Lega Nord, het Franse Front National, de Deense Volkspartij en de Zweden Democraten vergaat. Zo loopt hij door Kopenhagen en vertelt dat Denemarken de afgelopen tien jaar is geregeerd door een minderheidskabinet met gedoogsteun van ‘de Deense PVV’: “@at gebeurt er in zo’n samenleving hier in Denemarken, als zo’n Deense Volkspartij tien jaar lang aan de macht is?”

Slachtoffers van rechts
Dit is een belangrijke vraag en dus is het ook interessant om te zien welk antwoord Rosenmöller geeft. Helaas blijkt dat antwoord voorspelbaar. In elke aflevering komen de slachtoffers van de populisten aan het woord: Roma die in Hongarije voor hun uitkering zwaar maar nutteloos werk moeten doen, een Marokkaan die in Verona niet kan rondkomen, een Deense asielzoeker die geen verblijfsvergunning krijgt terwijl hij goed geïntegreerd is, en een Deens-Afrikaans stel dat in Zweden gaat wonen omdat de man geen Deense verblijfsvergunning kan krijgen. We horen ook wat protesteerders die ander beleid willen.

Rosenmöller bezoekt ook de politici en ondervraagt hen kritisch. Een parlementariër van de Hongaarse Fidesz-partij, burgemeester Flavio Tosi van Verona, Een Deens en Zweeds gemeenteraadslid, en vertegenwoordigers van het Front National uit Carpentras, waar het Front een grote partij is geworden. Zij vinden van zichzelf dat ze het goed doen. Ook komen enkele aanhangers aan het woord: een Franse wijnboer mag uitleggen waarom hij Front National stemt en enkele Hellas Verona-aanhangers vertellen dat ze hun Lega Nord-burgemeester goed vinden. Die laatsten vinden hem goed omdat hij de voetbalclub sponsort en de criminaliteit aanpakt.

Reis zonder opbrengst
En dat was het dan. Rosenmöller heeft een reis door Europa gemaakt, heeft allerlei mensen gesproken en datgene in kaart gebracht wat ieder weldenkend mens had kunnen bedenken: met rechtspopulisten aan de macht krijgen asielzoekers minder rechten, wordt er harder tegen criminaliteit opgetreden en als een partij als Fidesz een meerderheid haalt, nemen ze vreemde wetten aan. En dat alles levert onder veel burgers boze reacties op, want niet iedereen is het met de rechts-populisten eens. Was dat nou waar een hele reportageserie over gemaakt moest worden?

De vraag die Rosenmöller natuurlijk had moeten beantwoorden was: wat vinden de Hongaren die massaal op Fidesz stemden van de maatregelen om de Roma op deze manier aan het werk te zetten? Hoe bezien de inwoners van Verona de daden van hun burgemeester als ze ervaren dat minderheden tweederangs burgers zijn geworden? En wat vinden de stemmers op de Deense Volkspartij ervan dat Denen met een buitenlandse partner nu naar Zweden immigreren vanwege de Deense immigratieregels?

Rosenmöller had al deze groepen in het vizier, en hij had ze samen kunnen brengen, maar hij deed het niet. Dat populisten allerlei vreemd beleid voorstaan, dat wisten we al. De vraag is natuurlijk: wat denken aanhangers van die populisten ervan als ze dat beleid werkelijkheid zien worden? Dat had pas echt spannende televisie opgeleverd.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Misschien dat ik in mijn hele leven een paar keer heb gestemd en misschien één keer op het CDA. Maar ik ben er in ieder geval lid van geweest een paar jaar geleden. Omdat ik dacht van: ‘misschien moet ik ook maar in de politiek, hè?’ Want ik heb over alles een visie etc. En dan zeggen ze tegen mij: ‘ja, maar je doet niks’. Toen ben ik toch even wezen kijken, maar toen heb ik voor mij de conclusie getrokken: ‘politiek is niks voor mij’.” (interview 4)

De zestigjarige docent is een van de anderhalf miljoen PVV-stemmers die de afgelopen maanden niet de moeite heeft genomen lid te worden van de Vereniging voor de PVV, die streed voor democratie binnen de PVV. De vereniging hoopte dat velen lid zouden worden van de vereniging. Dit zou een signaal aan Wilders geven dat de PVV voortaan ook leden toe zou moeten laten. Wilders haalde zijn schouders erover op.

Minder dan dertig leden
Wat bleek deze week? Er zijn minder dan dertig PVV-stemmers lid geworden van de vereniging, en daarom concludeert de vereniging dat ze geen bestaansrecht heeft. PVV-stemmers lijken geen behoefte te hebben aan democratie en zijn vaak impulsieve stemmers, zo luidt de conclusie. Hero Brinkman zou met zijn initiatieven om de PVV te democratiseren ongelijk hebben.

Het voormalige CDA-lid dat nu PVV stemt laat zien waarom dit weinig verrassend is: burgers willen sowieso geen lid worden van een politieke partij. Alweer bewijs dat PVV-stemmers niet echt anders zijn dan stemmers op ‘gewone partijen’: het zijn beide zwevende kiezers die een losse band hebben met hun volksvertegenwoordigers, en waarbij de partij elke verkiezing weer hun steun moet verdienen. Lid wordt je pas als je politiek carrière wilt maken.

LPF-toestanden
Is het slecht voor de PVV om geen leden te hebben? Wilders wijst op LPF-toestanden die zouden uitbreken als de PVV een gewone partij wordt. Maar vooralsnog heeft de PVV al genoeg LPF-toestanden zonder leden: deze week blijkt de vijfde zetel van de PVV in het Europees Parlement te gaan naar de eerder opgestapte Daniël van der Stoep, maar hij is bij de PVV niet meer welkom. In de Haagse gemeenteraad werd vice-fractievoorzitter Arnoud van Doorn plotseling de deur uit gezet. Het gebrek aan leden kan de PVV geen LPF-toestanden besparen.

Het zijn precies deze incidenten met PVV-politici die PVV-stemmers tegen de borst stuiten en die hen doen besluiten geen PVV meer te stemmen. Wil de PVV blijven bestaan, zal ze dit probleem moeten oplossen. Dit is vrijwel onmogelijk, maar het helpt in ieder geval niet dat de PVV een politbureau instelt om kandidaten uit te zoeken. Om te weten wat voor vlees je in de kuip hebt, heb je heel veel informele bijeenkomsten nodig waar je kunt zien welk vlees je in de kuip hebt. Dat voorkomt niet alle problemen, maar wel een paar.

Ja, heel saai en ouderwets, zo’n ledenstructuur met vergaderzaaltjes. Er is ook geen PVV-stemmer die erom maalt, maar om die stemmers binnen te houden, zal het vroeg of laat toch moeten.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie en bereidt een boek voor over de achterban van de PVV. Voor deze blogs maakt hij als inspiratiebron gebruik van interviews met PVV-stemmers, die zijn afgenomen door studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Niet te veel lullen en een keer wat gaan doen. Maar nu denk ik niet dat het goed gaat komen. Als je nu al ziet hoe de volgende generatie er alweer bij loopt. Zoals schijt aan alles hebben en op 16-jarige leeftijd al alles roven wat los en vast zit, dan denk ik niet dat het goed gaat komen in een X aantal jaar. (…) Het begint bij de opvoeding, maar ja als de ouders al geen opvoeding genoten hebben, dan zal je toch ergens moeten ingrijpen. En als het allemaal steeds armer wordt, dat zit er natuurlijk aan te komen, iedereen gaat er op achteruit, achteruit, achteruit, achteruit en alles wordt alleen maar slechter en slechter. En die kinderen moeten ook steeds meer voor hunzelf gaan zorgen. Op den duur krijg je gewoon meer tuig. Jongeren blijven langer op straat hangen, want thuis is het ook niks. Is het ook bar en boos, omdat ja gaat het ook niet denderend. Jongeren hebben ook geen zin meer om naar school te gaan, want ja ze moeten geld verdienen.” (interview 22)

De HBO-student uit Rotterdam maakt zich zorgen over de generatie waar hij zelf ook toe behoort: ‘de jeugd van tegenwoordig’. Er glijden allerlei jongeren af, ze komen in de criminaliteit terecht en dat is maar moeilijk op te lossen. Wat nu?

Beleefdheid
Zou het voorstel van PVV-Kamerlid Harm Beertema dat docenten voortaan met u aangesproken moeten worden een oplossing zijn? Het is makkelijk om te zeggen van niet: dit voorstel heeft maar weinig relatie met het ‘tuig’ waar de bovenstaande HBO-student het over heeft. En de PVV is zelf toch ook niet fatsoenlijk? GroenLinks-Kamerlid Jesse Klaver had kritiek op het voorstel, en kreeg van Beertema te horen dat hij niet naar GroenLinks wil luisteren, omdat hij GroenLinks-ers ziet als aanhangers van dictator en massamoordenaar Pol Pot.

Wat blijkt als je PVV-stemmers open bevraagd over hun politieke voorkeuren? Dan komen er twee belangrijke thema’s naar boven: de multiculturele samenleving, en de meer algemene verandering van de maatschappij: mensen zouden hun verantwoordelijkheid niet meer nemen, burgers profiteren wel van allerlei voorzieningen waar ze niet zelf aan bij willen dragen, de verdeling van publieke middelen is vaak onrechtvaardig en burgers missen normale omgangsvormen. PVV-stemmers willen dat normen die vroeger golden weer terugkomen in het publieke domein.

Maatschappelijke onderstroom
De verwijdering van veel politieke partijen ten opzichte van deze maatschappelijke onderstroom kan nauwelijks worden overdreven. Deze kloof komt naar voren als hoogopgeleiden massaal juichen dat Lodewijk Asscher de nieuwe leider van de PvdA zou moeten worden, terwijl hij voor veel burgers de zoveelste nietszeggende PvdA’er is. En hetzelfde fenomeen zien we aan de reacties op Beertema’s voorstel, want dat voorstel zou onuitvoerbaar en hypocriet zijn.

Maar Beertema’s voorstel gaat wel precies in op een zorg van veel mensen in het land. Misschien is het onuitvoerbaar, maar dat maakt het voor burgers niet minder wenselijk. Beertema doet als individu wat de PvdA als partij niet lukt: met een aansprekend voorstel komen voor aanzienlijke groepen burgers. En is het een probleem dat Beertema dan – onfatsoenlijk – begint te roepen dat GroenLinks-aanhangers fans zijn van Pol Pot? Nee, want de meeste burgers weten helemaal niet wie Pol Pot was.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie en bereidt een boek voor over de achterban van de PVV. Voor deze blogs maakt hij als inspiratiebron gebruik van interviews met PVV-stemmers, die zijn afgenomen door studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Je kunt zien dat deze tijd parallellen vertoont met het begin van het socialisme, toen het financieel kapitalisme ervoor zorgde dat allerlei verhoudingen onder druk kwamen te staan, dat mensen zich niet meer gezien voelden, en daartegenover staan waarden, dat zijn de waarden van de sociaaldemocratie. Dus wat we doen is, we kijken: wat waren die waarden? Bestaanszekerheid, verheffing, recht op respect voor wat je doet aan werk. En wat zouden die nu moeten betekenen? En dan merk je dat dat hoogst actueel is, dat dat eigenlijk precies is… allerlei dingen hebben een prijs, maar die prijs zegt niet altijd iets over de waarde.”

Aan het woord is Lodewijk Asscher, PvdA-wethouder in Amsterdam en voorzitter van de Wiardi Beckman Stichting. Hij was afgelopen zondag te gast in Buitenhof. Wat wilde Asscher eigenlijk aan Nederland meegeven? Hij wil een nieuw verhaal voor de PvdA met een andere manier van politiek bedrijven, een andere publieke sector en een andere economie.

Een ander Nederland
In mijn woorden komt het erop neer dat burgers moeten kunnen merken dat er iemand van de PvdA voor hen opkomt en zaken regelt. Dus mag de PvdA nooit accepteren dat scholen slecht zijn: zij moet de problemen oplossen. De politiek moet niet zeggen dat iets moeilijk en onoplosbaar is want dat is het niet. De PvdA moet elke dag bezig zijn de samenleving mooier te maken. Burgers moeten meer macht, meer waardering en meer zekerheid krijgen.

Enthousiasme was er alom. Diverse twitteraars herhaalden uitspraken van Asscher. Anderen vonden dat Asscher de nieuwe PvdA-leider moet worden. Een enthousiasteling twitterde: “Toen Lodewijk Asscher in Buitenhof op TV verscheen, brak in Hoorn de zon door. Toeval?” Wouke van Scherrenburg: “Ik ga er niet over maar de PvdA heeft met Lodewijk DE leider in huis.” Jaap Jansen wilde weten wanneer Asscher Cohen zou opvolgen en volgens Nausicaa Marbe presenteerde Asscher zichzelf als de volgende sociaaldemocratische leider.

Wat heeft dit met de achterban van de PVV te maken? Heel veel. Veel PVV-stemmers komen van de PvdA en zullen dus door de visie van Asscher geïnspireerd moeten worden. Zal dat lukken? Het maakt niet eens uit of Asscher of Cohen de nieuwe visie vertelt, want er keert niet één PVV-stemmer terug. Voor burgers met beperkte politieke kennis gelden de bovenstaande woorden van Asscher voor ongeveer elke partij. Het is geen onderscheidende boodschap en adresseert bovendien op geen enkele manier de zorgen die PVV-stemmers hebben: over integratie, immigratie, criminaliteit en de eurocrisis.

Partij der hoger opgeleiden
Maar hoger opgeleide partijkaders en twitteraars zien de visie van Asscher gelukkig wel zitten. Zou dat misschien komen omdat de gepromoveerde Asscher een typische representant is van de hoger opgeleiden binnen de PvdA? Clairy Polak suggereerde dat er in de PvdA een grote verwijdering gaande is tussen intellectuelen en de werkvloer. Asscher antwoordde:

“De kracht kan zijn, was en moet zijn dat de slimste denkers hun denken ter beschikking stellen aan de publieke zaak, in die Partij van de Arbeid een plaats vinden, waardoor je voor iedereen het beter maakt. Je moet juist trots zijn op die kracht in zo’n partij. Het domste wat je kan doen is zeggen: ‘goh, we hebben hier te veel slimme…’ Nee, laten we die gebruiken. Maar laten we die gebruiken om een samenleving te bouwen die voor iedereen beter is dan nu.”

De ‘aanstaande PvdA-leider’ Asscher sprak bij Buitenhof niet alleen een visie uit waarmee alleen goed geïnformeerde hoger opgeleiden worden aangesproken, hij maakt ook nog eens expliciet dat de PvdA er vooral is voor hoger opgeleiden die een politieke carrière willen. Hoger opgeleid Nederland applaudiseert, maar de PvdA wint daar geen PVV-stemmer mee terug.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie en bereidt een boek voor over de achterban van de PVV.

Maar daar klopte niet zoveel van. In het filmpje van de NOS was te zien hoe Graus aan oud ABN-topman Schmittmann vroeg of het verstandig was geweest om enkel ABN AMRO te nationaliseren. Het leek een domme vraag. ABN-AMRO was toch genationaliseerd? vroeg Schmittmann. Volgens Naema Tahir blijkt dat journalisten dit voorval klakkeloos overschrijven zonder het hele verhoor te bekijken. Bloggers doen dat ook. Graus vroeg of niet beter alleen ABN-AMRO genationaliseerd had moeten worden, zonder de Nederlandse delen van Fortis (op 12.40). Een zinnige vraag.

Reputatieschade
In Buitenhof stelde Naema Tahir voor de media aansprakelijk te stellen voor de reputatieschade die iemand als Graus in dit geval loopt. PVV-aanhangers vinden het wellicht een goed plan, want de media hebben het volgens hen steeds weer op de PVV gemunt. In werkelijkheid is er echter helemaal geen sprake van reputatieschade, maar juist van een verbeterd PVV-profiel. Hoger opgeleide journalisten, krantenlezers en partijleden kunnen zich dit niet voorstellen, want de NOS heeft nu toch – weliswaar ten onrechte – laten zien dat Dion Graus een sukkel is? Kan de PVV daarvan profiteren?

Het antwoord is ja. Er zijn drie mogelijkheden: (1) PVV-stemmers hebben het filmpje van de ‘blunderende Graus’ gezien, (2) zij hebben daarnaast Graus’ ontkenning van deze ‘blunder’ gehoord, of (3) zij hebben ook op de een of andere manier vernomen dat er daadwerkelijk slecht is geknipt. Welk effect heeft dit alles op de PVV-aanhang? Drie keer is het resultaat hetzelfde: de PVV versterkt haar positie.

Drie mogelijke effecten
Als PVV-stemmers alleen het filmpje met Graus’ ‘blunder’ hebben gezien, is de kans dat zij Graus een sukkel vinden niet zo groot. De kans dat zij uitgebreid geïnformeerd zijn over de nationalisatie van ABN-AMRO is klein, en als zij Graus’ vraag al stom vinden, ligt hun sympathie op voorhand bij Graus en niet bij Schmittmann, die voor veel PVV-stemmers op voorhand een ‘graaier’ is, en dus onbetrouwbaar, wat hij ook zegt. Dat Schmittmann kijkt alsof Graus een stomme vraag stelt, doet er voor hen niet toe.

Als PVV-stemmers ook het verweer van Graus hebben gehoord, wordt hun sympathie voor Graus alleen maar groter, aangezien het hen versterkt in hun al bestaande interpretatie dat PVV-ers ten onrechte als idioten worden neergezet, en daarmee zij zelf ook. Als diezelfde PVV-stemmers bovendien Naema Tahir hebben gehoord, weten ze helemaal zeker dat ze voortaan blindelings op de PVV kunnen vertrouwen en niet op de ‘onafhankelijke journalistiek’. Graus heeft immers gelijk dat hij verkeerd is geciteerd.

Misschien was het gewoon onhandigheid van de NOS, maar als de intentie was Graus als dom en incapabel in beeld te brengen om de populariteit van de PVV te keren, dan bereikt de publieke omroep in dit geval het omgekeerde. Alle PVV-haters lachen nog eens om die ‘domme PVV-er’, maar tegelijk gaat de PVV-achterban overtuigder dan ooit achter de eigen partij staan.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

De media zijn natuurlijk de dienaars van jongens zoals Pechtold en Cohen, die zijn gebaat bij een heel mild beeld van de islam. (…) Als de media een heel mild beeld schetsen van de islam, dan krijgen ze geen problemen met de partijen van links. Daar willen ze geen problemen mee want door de jaren heen zijn dat toch de partijen die de macht voeren. En die verdelen de baantjes. Als jij geen zin meer hebt om journalist te zijn is het toch leuk om persvoorlichter van een politicus te worden. Dan moet de pers dus niet al te kritische artikelen over die mensen schrijven. En links heeft ook de massa-immigratie nodig om aan de macht te blijven in Nederland. Het is een machtsfactor.” (interview 11)

Het is een theorie van een 41-jarige man uit Den Haag. Moslims zijn nodig om linkse partijen aan de macht te houden, en dus laten linkse partijen veel moslims binnen. Wilders zei al eens dat immigranten in het vliegtuig naar Nederland de volgende les krijgen: ‘jij stemmen op Wouter Bos, hij jou geven uitkering’. De media willen geen problemen met politici, en dus schrijven zij niet kritisch over de islam. Dat willen diezelfde linkse politici namelijk niet. Waarom zouden de media niet slaafs achter de PVV aanlopen, nu de PVV als gedoogpartner in een invloedrijke positie is beland? Geen PVV-er die die vraag stelt.

Links complot
Dion Graus stapte vorige week uit de parlementaire enquêtecommissie Financieel Stelsel. Hij zou geen vragen mogen stellen over de bonussen aan bankiers. Al snel bleek dat Graus zich niet voorbereidde en stompzinnige vragen stelde. Toen dat uitkwam, zei Graus dat de NOS de beelden had verdraaid en dat Kamerleden hem hadden geschoffeerd. Waar dat over ging weet niemand. Weer zo’n theorie: de PVV functioneert prima, en krijgt ten onrechte verwijten toegespeeld. De publieke omroep en de Kamer voeren een hetze tegen de PVV. Want iedereen ziet in de PVV de grote vijand.

Waarom moet iedereen diep zuchten bij PVV-stemmers en PVV-Kamerleden die dit soort complottheorieën te berde brengen? Omdat niemand dit echt gelooft. Immigranten kwamen om andere redenen naar Nederland dan om PvdA te stemmen, Dion Graus bereidt zich slecht voor en de publieke omroep verslaat dat gewoon. Als de PVV-aanhang één kenmerk gemeen heeft, dan is het de extreme overtuiging dat men zelf gelijk heeft en dat anderen de PVV ten onrechte de maat nemen. Dat is niet alleen een probleem van Wilders en Graus, maar ook van vele van hun aanhangers. Voor twijfel is geen ruimte.

Het eigen gelijk
Dit is waar Cass Sunstein in zijn boek Republic 2.0 al voor waarschuwde: in het digitale informatietijdperk zoekt iedereen zijn eigen informatie op, en het liefst informatie die aansluit bij zijn eigen wereldbeeld. Zo kunnen verschillende mensen hele verschillende beelden van de werkelijkheid ontwikkelen, simpelweg omdat ze informatie die hun inzichten tegenspreekt actief uit de weg gaan. PVV-aanhangers zijn er het perfecte voorbeeld van. We geloven alleen Geert en niemand anders.

Maar de vraag is hoe uniek PVV-aanhangers in dit opzicht zijn. Jarenlang was de visie van links Nederland dat er niets mis was met de multiculturele samenleving, en dat als je hierop kritiek uitte, je een racist of minimaal een vreemdelingenhater moest zijn. Het is precies hetzelfde fenomeen als waar PVV-stemmers last van hebben als ze kritiek horen op hun leider of standpunten. Altijd vasthouden aan je eigen gelijk, ongeacht welk feit dan ook.

Ironisch dat PVV-aanhangers en links Nederland veel meer op elkaar lijken dan ze zichzelf realiseren.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie en bereidt een boek voor over de achterban van de PVV. Voor deze blogs maakt hij als inspiratiebron gebruik van interviews met PVV-stemmers, die zijn afgenomen door studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

De vraag die daarmee opkomt is: waar in Nederland wonen PVV-stemmers eigenlijk? Waar kun je in een winkelcentrum of bij een sportvereniging PVV-stemmers treffen, en waar is de kans dat je deze burgers tegenkomt klein? Onlangs kwam een onderzoek uit van De Helling, het wetenschappelijk bureau van GroenLinks. Josse de Voogt schreef: ‘Bakfietsen en Rolluiken: de electorale geografie van Nederland’. Hoewel dit onderzoek ook over andere partijen gaat, geeft het een mooi beeld van waar de PVV-aanhang zich bevindt.

Roosendaal, Almelo en Helmond
Waar zit de PVV-aanhang volgens De Voogt? Er blijken allerlei PVV-bolwerken te zijn, met name in het zuiden, maar ook in de regio Rijnmond, Zeeuws-Vlaanderen, Oost-Groningen, en de ‘perifere steden’ Helmond, Vlissingen, Roosendaal, Almelo, Delfzijl en Den Helder. De gebieden hebben uiteenlopende kenmerken: vaak zijn er veel laag opgeleide inwoners, soms is er sprake van stagnerende industrie, en soms is er concurrentie van buitenlandse arbeiders. Er is nauwelijks verband met criminaliteit. Waar de PVV veel aanhang heeft, heeft de SP die vaak ook.

Hoewel deze gegevens wel iets zeggen over waar PVV-stemmers wonen, laat het onderzoek vooral ook zien dat PVV-stemmers overal in het land gevonden kunnen worden. Als mensen beweren dat ze nooit PVV-stemmers tegenkomen is dat eigenlijk per definitie onjuist, want PVV-stemmers zijn overal. De Voogt keek daarom gedetailleerder of er ook binnen gemeenten verschillen bestaan, en die blijken groot.

Vooroorlogse arbeidersbuurten
PVV-stemmers bevinden zich vooral in specifieke wijken: vooroorlogse arbeidersbuurten, wijken uit de jaren zestig en zeventig, verloederde wijken uit de jaren tachtig, VINEX-locaties en oudere delen van groeikernen. De overeenkomst tussen veel van deze wijken is dat ze geen geschiedenis hebben als multiculturele wijk, maar pas recent begonnen te ‘verkleuren’. Burgers zijn bang dat de wijk zal afglijden. Stemmen op de PVV is hun antwoord.

PVV-stemmers bevinden zich in het hele land, in iedere gemeente, maar zijn vaak wel sterk geconcentreerd in bepaalde wijken en buurten. Als burgers nooit PVV-stemmers tegenkomen, dan laat dat vooral zien dat ze nooit in bepaalde delen van hun woonplaats komen. Zo zou de PVV in Amsterdam vier of vijf gemeenteraadszetels halen, maar in het Centrum, de Pijp of de Jordaan kom je nauwelijks PVV-ers tegen. Om PVV-ers tegen te komen moet je naar Amsterdam Noord en Nieuw-West.

Als hoger opgeleiden nooit PVV-stemmers tegenkomen, moeten ze ‘met Diederik en Fleur in de trendy bakfiets’ op zondag eens een kijkje nemen buiten de eigen buurt. Laten we het integreren noemen.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV. 

Een meerderheid van de bevolking wil dat Mauro in Nederland kan blijven, en zelfs een meerderheid van de CDA-achterban lijkt deze wens te hebben. Onder PVV-stemmers blijkt slechts 36 procent te vinden dat Mauro mag blijven. Heeft Wilders een probleem met deze grote groep aanhangers? Of valt dat wel mee?

CDA-stemmers lijken op PVV-stemmers
Het CDA kan helpen om zaken te verhelderen. Veel CDA-stemmers zijn de afgelopen jaren op de PVV gaan stemmen. Dit werd goed zichtbaar in Noord-Brabant en Limburg, waar de PVV vorig jaar een enorm aantal kiezers van het CDA afsnoepte. Beide partijen zijn niet links en niet rechts, maar hebben wel een conservatief profiel. De PVV lijkt vooral meer dan het CDA te luisteren naar wat deze kiezers bezighoudt. PVV-kiezers zijn het echter vaak niet eens met extreme standpunten van de PVV, en dus eerder met gematigder CDA-standpunten.

En wat vindt de achterban van het CDA? Volgens Maurice de Hond verliest het CDA wederom aanhang vanwege haar Mauro-standpunt, en vindt een ruime meerderheid dat Mauro moet blijven. Net als het CDA-congres van afgelopen zaterdag dus. De sympathisanten van Mauro zullen blij zijn: als we aannemen dat de zorgen van veel CDA-stemmers gelijk zijn aan die van PVV-stemmers, zullen ook veel PVV-stemmers ernstig twijfelen en tot de conclusie kunnen komen dat een geïntegreerde jongen niet uitgezet mag worden. Wilders heeft dus misschien wel meer dan 36 procent van zijn achterban tegen zich.

Binnenkort weer vergeten
Is Mauro dan geschikt om al deze PVV-kiezers te laten inzien dat ze beter op een andere partij kunnen gaan stemmen? Het antwoord is toch nee. Het fenomeen Mauro is namelijk van voorbijgaande aard. Wie kent kleermaker Gümüs nog? Of Taida Pasic? Mauro krijgt een studievisum of hij gaat naar Angola, maar in beide gevallen verdwijnt hij uit beeld. Burgers zullen Mauro binnenkort weer vergeten zijn. En dan vinden de meeste burgers gewoon weer dat het asielbeleid strenger moet worden. Ook de vele burgers die door Mauro aan het twijfelen werden gebracht.

Mauro wekt bij velen compassie op zolang het om hem gaat. Maar die compassie is van korte duur. De PVV hoeft er alleen maar op te wijzen dat er nog vele honderden of duizenden andere Mauro’s zijn, die wachten op hulp van links Nederland en de meningen komen alweer in beweging. Maar waarschijnlijk hoeft de PVV hier niet eens op te wijzen. Als Mauro straks weer uit de schijnwerpers is, zijn de meningen weer zoals voorheen.

Compassie voor jonge asielzoekers is makkelijk op te wekken, maar is ook even snel weer weg. Daarin zijn PVV-stemmers niet anders dan de rest van Nederland.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Zouden Nederlandse burgers Rita Verdonk gaan missen? We kunnen er ernstig aan twijfelen, want de meeste burgers waren Verdonk allang vergeten. Politici die niet meer in de media komen, bestaan voor de meeste burgers niet. In die zin was Verdonk’s aankondiging dat ze uit de politiek stapte totaal overbodig: voor de meeste burgers was dat allang gebeurd. Wat zouden de burgers ervan vinden die vlak na Verdonk’s afsplitsing zeiden op Trots op Nederland te gaan stemmen? Twintig procent van de bevolking wilde Verdonk toen als premier en ze was de tweede partij van het land.

Afwenden van Wilders
Ook hier kan het verkeren. De doelgroep van Trots op Nederland is altijd dezelfde geweest als die van de vroegere LPF en de huidige PVV. Wie herinnert zich nog de uitspraak van Wilders net nadat Verdonk uit de VVD was gestapt? Hij dacht dat burgers het logisch zouden vinden als hij met Verdonk zou gaan samenwerken. Maar Verdonk wendde zich meteen van Wilders af. Of het de standpunten, de persoon of de partij van Wilders waren die Verdonk deden besluiten niet samen te werken, we zullen het nooit weten. Maar PVV-stemmers begrepen daar in ieder geval niets van.

Die PVV-stemmers hadden altijd al een positieve waardering voor Verdonk gehad. Zij was immers de vrouw van de rechte rug, van ‘regels zijn regels’ en van ‘de grenzen dicht’. Allemaal standpunten waar PVV-stemmers warm voor lopen. Hoe kunnen we dan verklaren dat Verdonk geen enkele stem meer kreeg in 2010? De reden is simpel: de PVV en Trots op Nederland leken te veel op elkaar, en burgers kiezen dan voor de partij die de meeste invloed lijkt te hebben. De PVV dus. Hoe charmant, aardig of daadkrachtig Verdonk ook zal zijn. Marco Pastors had met EenNL in 2006 hetzelfde probleem.

Bewijs uit Den Helder
En zo wil de ironie dat waar Verdonk zich afwendde van de PVV, haar achterban iets anders hoopte. Verdonk had weliswaar een ander programma dan de PVV, maar de potentiële Verdonk-stemmer zag weinig verschil: grenzen dicht, buitenlanders moeten integreren, files aanpakken, geen linkse hobby’s, meer directe democratie en een vleugje homo-emancipatie. De PVV riep het alleen harder en duidelijker. Dan stem je PVV en geen Verdonk.

Het bewijs komt uit Den Helder: de gemeente waar het al jaren een bestuurlijke chaos is, en waar de PVV van plan was deel te nemen aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2010. De PVV kreeg de lijst niet rond, en haakte af. En dus vonden Helderse burgers massaal Verdonk’s Trots op Nederland een goed alternatief om op te stemmen. De partij werd op een haar na de grootste van de Helderse gemeenteraad. Ontevredenheid kan gemobiliseerd worden door Wilders, maar ook door Verdonk. Maar wel onder de voorwaarde dat Wilders uit de buurt blijft.

Als Wilders niet had bestaan, was Verdonk nu premier geweest. Maar Wilders bestaat wel.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.