Beweren dat programmamakers structureel pro-EU en pro-Euro zijn, gaat misschien wat ver. Maar als je kijkt naar de schandalige ondiepte van de berichtgeving over Griekenland krijg je op z’n minst een vermoeden in die richting. Ze zijn dezer dagen niet aan te slepen: de journalisten, correspondenten, hoogleraren en andere deskundigen die via de massamedia, namens Griekenland, om vergiffenis vragen en en grossieren in jij-bakken richting het Noorden van Europa (‘we moeten niet zeuren, want wij hebben ook goed aan de Grieken verdiend’). De gedachte in Hilversum en andere perscentra lijkt te zijn dat onder het dreigende financiële debacle, het mogelijke ineenstorten van die prachtige EU, de blik, zogezegd, ‘verbreed’ moet worden en het niet aangaat om nu, nu het erom spant, de schuldigen aan te wijzen of zelfs maar te benoemen. Lees verder »
Hans van Willigenburg
Een paar maanden terug alweer pleegde journalist en essayist Anil Ramdas zelfmoord. Behalve het treurige feit zelf, stemt ook het schijnbaar al lang en breed weer vervlogene van die daad mij tot nadenken. Het hijgerige informatietijdperk heeft de zelfmoord van een vooraanstaande stem in het publieke debat binnen luttele weken volledig overspoeld met nieuwe informatie, zoals het voortdurend alles dreigt te overspoelen. Toch wil ik hier op DeJaap nog een dammetje opwerpen, hoe piepklein ook, tegen wat je in het informatietijdperk misschien niet meer ‘Het Grote Vergeten’ maar het ‘Het Grote Updaten’ moet noemen. Zeker toen ik op YouTube naar Ramdas’ laatste openbare optreden keek, als gespreksleider in het programma ZOZ, zette de gedachte zich in mij vast iets over die opmerkelijke uitzending en zijn zelfmoord te schrijven. Lees verder »
De afgelopen week bevond ik mij in Frankrijk. En het leuke van DeJaap is dat nergens loketten annex muren zijn opgetrokken om me te weerhouden enkele van mijn observaties, bij wijze van een ultrakort correspondentschap, met u te delen. Naast dit wat mij betreft sympathieke gebrek aan organisatie en hokjesdenken brengt dit provisorische correspondentschap nóg iets aan het licht: dat uitgebreide kennis van taal en achtergrond evengoed een belemmering kan zijn voor frisse en onbevooroordeelde verslaggeving als een voorsprong. Lees verder »
Na mijn vorige column over ‘Eenzaam kapitalisme‘ heb ik beloofd iets te schrijven over hoe een ‘anti-kapitalistische’ levenswijze eruit zou kunnen zien. In tegenstelling tot televisie of reclame ben ik niet genegen een bepaalde levensstijl of-wijze tot in detail uit te tekenen. Het is namelijk een genetisch onderdeel van televisie en reclame om dusdanig gedetailleerde beelden te scheppen over geluk en je-fijn-voelen, dat gemiddelde consumenten er (net) niet aan kunnen voldoen en min of meer gedwongen worden promotie te maken of op andere manieren op zoek te gaan naar inkomensvermeerdering, ten einde de producten die in het gedetailleerde getoond worden te kunnen aanschaffen: tot en met een paar prontere borsten of een nieuwe bos haar op je hoofd. Anti-kapitalisme is om te beginnen: lóskomen van beelden. Uit de tredmolen stappen van het gelikte beeldenbombardement dat via televisie, internet, glossy’s en – steeds vaker – dagbladen op ons wordt neergesmeten. Lees verder »
Hebben wij, mensen, iets te zeggen over het kapitalisme? Nee. Het kapitalisme “woedt onafhankelijk voort”, en maakt sterker dan ooit de indruk geen pauze te dulden. Je kunt de staat inzetten om de zogenaamde scherpe randjes van het kapitalisme af te knabbelen. Maar om daar succesvol in te zijn en het kapitalisme érgens nog in zijn kladden te kunnen grijpen, moet je je, paradoxaal genoeg, zo volledig mogelijk aanpassen aan de wetten en de logica van datzelfde kapitalisme. Prachtig voorbeeld: de Publieke Omroep brengt misschien nét iets minder domme, schreeuwerige en eenzijdige programma’s dan de commerciëlen, maar zijn in hun smaak- en beoordelingscriteria bijna volledig opgeschoven naar de commerciële concurrentie. Lees verder »
De krant als ‘meneer’: dat is niet zelden een beeldspraak van vijftig-plussers, die terugverlangen naar een programma, krant, omroep of bulletin dat je zonder al teveel poespas kunt geloven. Omdat de meneer nu eenmaal een meneer is: zaken afweegt, nog eens afweegt, voor de zekerheid nog wat extra bronnen raadpleegt, zijn pijp stopt, een slokje water neemt, zijn keel schraapt en dán pas de woorden kiest die hem goeddunken, genuanceerde woorden die de werkelijkheid recht doen. Bovengeschetste meneer vertoont sterke overeenkomsten met ‘s lands meest gewaardeerde kwaliteitskrant, de NRC, en meer in het bijzonder met de bijna eeuwige columnist van die krant, J.L. Heldring, die er onlangs na een onwerkelijk lange periode van 52 jaar bedaagd opiniëren – geheel op eigen initiatief? – de brui aan gaf. Lees verder »
Dezer dagen vraagt menig opiniemaker zich af hoe het kan dat Nederland ogenschijnlijk zo labiel en stressvol reageert op ongeveer alles (de eurocrisis, de immigratie, het gegraai, het Catshuisoverleg, de falende NS) en dat even verderop, in Duitsland, het evenwicht, de bezonkenheid en het optimisme hoogtij viert. Er gaat momenteel geen dag voorbij of de Duitsers blijken op weer een nieuw terrein beter te presteren dan Nederland. En die prestaties gaan gepaard met een vertrouwen in de toekomst die ons bijna exotisch voorkomt. Hierbij wil ik een poging wagen een deel van het enorme verschil in sfeer en prestatiecurve te verklaren. Waarop is dat verschil, behalve op de beruchte Duitse maakindustrie, nu eigenlijk gebaseerd? Als frequente bezoeker van het financieel centrum Frankfurt – alwaar enkele vrienden van mij woonachtig zijn – kom ik tot de volgende analyse. Lees verder »
Weet je wie schrikbarend zijn? Een naargeestig licht werpen op de conditie van de westerse democratie? En zorgen dat ik me verre houd van actieve politiek? Weldoorvoede professionals die voortdurend inspiratie zoeken. Die honderden euro’s overmaken naar een congres- of managementbureau omdat ze hopen ‘geïnspireerd’ te worden door een spreker of programma. Die op het eerste teken van één of andere goeroe hun pen op het papier laten neerdalen en, zoals gevraagd, binnen vijf minuten een lijstje hebben vol gekliederd met ’10 Punten Die Beter Moeten In Mijn Leven’. Mensen die auto’s bezitten, huizen, kinderen, hobby’s, lid zijn van een tennis- of hockeyvereniging en minstens één keer per jaar de tropen of de Alpentoppen met een bezoekje vereren om dan, met de kerosine- dan wel benzinewalmen nog in hun neus, tot de slotconclusie komen dat hun overvolle leven een beetje te veel is afgevlakt en ze ‘inspiratie tekort komen’. Als verslaggever heb ik regelmatig zogenaamde pepbijeenkomsten en inspiratiemeetings bijgewoond en deze paradox – alles hebben en tóch ten diepste onvervuld zijn – van heel dichtbij mee mogen maken. Ik dacht steeds, als ik er tussen zat, aan het woordje ‘porno’. Al weet ik bijna zeker dat niemand in de zaal het zou begrijpen wanneer ik zo’n congres ‘door en door pornografisch’ zou noemen. Lees verder »
‘… ja, mamma, de NCRV maakt tegenwoordig een dramaserie over alfamannetjes en hitsige vrouwen op de redactie van een damesblad, en ze zijn er héél trots op… inderdaad, alles komt voorbij: dildo’s, trio’s, homo-erotiek… de NCRV is een héle open organisatie geworden, zullen we maar zeggen… Barend Barendse en “Spel zonder grenzen” liggen inmiddels lichtjaren achter ons… ‘ Lees verder »
Het is even wennen. De denkende klasse, of wat je daar het restant van kunt noemen, heeft de laatste aanval ingezet. Namelijk, de aanval op het denken zelf. Op de onalledaagse gedachte dat de verontwaardiging over de Polensite slechts gericht was op het genereren van aandacht, en bovendien op een verkeerde en niet-oplossingsgerichte vorm van aandacht, reageerde parlementair journalist Kees Boonman in zijn Tros Kamerbreed niet met een tegengedachte, maar met de snibbige uitroep: ‘Politiek gáát om aandacht!’ Tweede Kamerlid Frans Timmermans verweet in zijn illustere dolkstootbrief de SP een soort luchtfietserspartij te zijn omdat ze teruggreep op een maatschappij die ‘nooit heeft bestaan’. En als je een link durft te leggen tussen de publieke omroep, de schier eindeloze aandacht voor het PvdA-circus en de subsidiestromen van Den Haag richting Hilversum en je noemt dat ‘de terreur van de kijkcijfermanie’, dan heet je in het veronderstelde epicentrum van denkende Nederlanders, de grachtengordel, ‘zuur’. Nu kun je natuurlijk beweren dat journalisten, politici en grachtengordeldieren als modieuze meewapperaars eigenlijk meer tot de meute behoren dan tot de denkende klasse en het, derhalve, niet hoeft te verbazen dat ze meeliften op de weerzin tegen serieuzere vormen van reflectie. Maar dan nóg: de situatie is ernstig.
Lees verder »
Om met de heer D.Weesie te spreken: ‘Het wás me het weekje weer wel!’ Vooral de terugblik op het historische Fortuyn-debat in 2002 leverde aardige televisie op, niet in de laatste plaats omdat de hoofdrolspelers redelijk tot zeer openhartig terugblikten. Dat Ad Melkert daar zèlf niet bij zat, mag als een pijnlijke indicatie van het gebrekkige incasseringsvermogen van de sociaaldemocraten worden gezien.
Lees verder »
De gevestigde krachten beginnen onrustig op hun stoel te schuiven. Zeg, hé: het zal toch niet zo zijn dat SP en de PVV blijven groeien? We zijn toch Nederland? Schathemeltjerijk geworden omdat we lekker aan het polderen waren? En grote bedrijven konden beloven dat we geld genoeg hadden om elke revolutionair dan wel amokmaker te pacificeren door hem als kunstenaar, welzijnswerker, geesteszieke of geëngageerde journalist naar de rand van het machtscentrum te subsidiëren? Wij zijn als kikkerlandje, bijna in de Zwitserse traditie, toch de gematigde en stabiele geldmachine in eigen persoon? Lees verder »
Vertel! Wie bruist van energie? Zit boordevol daadkracht? Heeft het hart op de juiste plek? Weet de grondbeginselen te vertalen naar de moderne tijd? Zal nooit in een antwoord beginnen te hakkelen? Reikt de hand net zo makkelijk naar de middenklasse als naar de lageropgeleiden? Straalt gezag uit naar de fractie en de hele partij? Weet jong en oud te verbinden? Is even hard visionair als praktisch ingesteld? Kan tijdig een gevatte tweet eruit gooien? Is onder alle omstandigheden stressbestendig? Kan inspireren als het moet? En onzichtbaar zijn als de situatie erom vraagt? Lees verder »
De grootste oorlogen, schandaligste drama’s en grofste onrechtvaardigheden laat ik negen van de tien keer achteloos aan mij voorbijgaan. Ze zijn te ‘groot’, denk ik. Te onbevattelijk. Te uitzichtloos. Maar gelukkig worden er, zeker op dit punt in de geschiedenis (waarin nieuws meer dan ooit als ‘product’ wordt gezien, als brokjes informatie die iets met jou, de nieuwsconsument, moeten ‘doen’, liefst in emotionele zin) genoeg van die behapbare kantlijnberichten jouw kant op gesmeten, die qua anekdotiek en schaalgrootte inderdaad, als welgemikte pijltjes, bij je ‘binnenkomen’. Laatst had ik er zo één te pakken.
Lees verder »
Ik schrijf wekelijks, hier op DeJaap, een stuk waarin ik iets becommentarieer of probeer uit te leggen. Meestal verwijs ik daarbij naar recente gebeurtenissen of ontwikkelingen, naar media-uitingen daarover en, soms, naar een relevante geschiedenis van hetgeen aan de gebeurtenis of de ontwikkeling vooraf ging. De ene keer krijg ik juichende reacties van herkenning, van ‘het-moet-maar-eens-gezegd-worden!’, de andere keer blijft het stil en in weer andere gevallen worden mensen boos omdat ze vinden dat ik een stokpaardje berijd waar ze op uitgekeken zijn. Lees verder »
Enthousiaste futurologen voorspellen dat het spoedig gedaan is met onze laatste restjes nonchalance en gehoorzaamheid. En dat wij, de burgers, in de nabije toekomst met z’n allen inspraak gaan eisen bij talloze beslissingen, niet in de laatste plaats als het over ons eigen belastinggeld gaat. Laatste hoorde ik een ambitieuze CDA-wethouder zelfs de loftrompet steken over het boek Society 3.0 van Ronald van den Hoff waarin een lappendeken van nieuwe (veelal digitale) gemeenschappen wordt geschetst, die dermate harmonieus en efficiënt met elkaar samenwerken, dat het voorgoed gedaan zal zijn met allerlei typen ongein, overproductie en particuliere overheidshobby’s die, als puntje bij paaltje komt, onvoldoende draagvlak hebben. En die vervolgens – in die ideale netwerktoekomst – dan ook weldra met opdrogende middelen te maken zullen krijgen. Anders gezegd: niemand wil er meer voor dokken. Lees verder »
Er is dezer dagen een opvallend verschil in benadering tussen het CDA (virtueel dertien zetels) en de SP (virtueel vierendertig zetels). Van de eerste, zwaar geslonken partij zie je in allerlei verschillende media hoofden opduiken die iets te vertellen hebben, morgen iets te vertellen willen hebben of warmlopen om op termijn iets te vertellen te hebben. Verwacht niets anders dan clichés en open deuren van al deze machtige, semi-machtige en aanstormende CDA’ers, maar daar schijnt het even niet om te gaan: de scoringsbeluste journalist verlustigt zich dermate in de stoelendans om de poppetjes, dat hij of zij gerust een vierenzeventigste CDA’er voor lief neemt die het over ‘warmte’ heeft, ‘een fris elan’ of ‘terug naar de compassie’. Naarmate de macht dichterbij komt, wordt het leger microfoons meestal uitgebreider en de tekst nietszeggender. Wie afgelopen weken de discipline had om alles in het CDA-circus te notuleren komt na ‘close reading’ zeer waarschijnlijk tot de conclusie dat het CDA én voor de zwakkeren is, én voor een groeiende economie, én voor een schone natuur, én voor de boeren, én voor Europa, én voor het behoud van een nationale identiteit. In moeilijke tijden kun je maar beter op alle paarden tegelijk wedden, zo lijkt de strategie van het CDA. Ze noemden het vervolgens in een wanhopige bui van frivoliteit ‘het radicale midden’ en amper een journalist die er – nog dronken van weer een loslippige CDA’er – zinnige en doortastende vraagtekens bij plaatste. Lees verder »
Op deze plek heb ik al eerder waarderende woorden gewijd aan het werk van journalist Joris Luyendijk. Omdat er, in het algemeen gesproken, al genoeg beweging en dynamiek in de hedendaagse wereld is en je ‘s ochtends steeds vaker opstaat met het gevoel dat er wellicht crises bijgekomen zijn of zomaar weggestreept kunnen worden, verval ik – hopelijk op een positieve manier – in herhaling. Want Joris’ nieuwste project, het Banking Blog voor The Guardian, is er alweer één om je vingers bij af te likken. In geanonimiseerde interviews met mensen uit het bankwezen dringt Luyendijk met een o zo accuraat pennetje bewonderenswaardig precies door tot wat je de ‘ziel van de goedbetaalde werkslaaf’ zou kunnen noemen. Lees verder »
Is er nog sprake van een ideologische strijd? Van ideeën over de maatschappij die daadwerkelijk botsen? Of zitten we bij het politieke schouwspel, nationaal en internationaal, in feite steeds meer te kijken naar een conflict in ‘managementstijlen’? Naar manieren om het kapitalistische systeem – dat vrijwel overal, zelfs in China, heeft gezegevierd – in goede banen te leiden? Ik neig sterk naar optie twee. Om het, voor het gemak, even nationaal te houden: zelfs de SP daagt heden ten dage het kapitalisme als basismodel niet wezenlijk meer uit. In de honger naar meedoen en bestuurlijke verantwoordelijkheid (báántjes!?) opende aanvoerder Emile Roemer onlangs zelfs de weg naar samenwerking met de VVD. Het kapitalisme lijkt dus, ook voor extreem-links, inmiddels ‘een gegeven’. Iets waar je met je vingers van af moet blijven. Lees verder »
Soms denk ik erover onder de titel ‘Alledaags absurdisme’ een kroniek te gaan schrijven. Het idee lonkt nog steeds, maar wat me afhoudt van de onderneming is de exponentiële toename van het absurdisme dat ik in Nederland en mijn directe woonomgeving meen waar te nemen. Niet alleen zijn huilen en lachen, door die toename, gevoelsmatig steeds dichter bij elkaar komen te liggen, ook zou het project al snel de ongewenste omvang van een dagtaak aannemen. Want hoe vaak zie ik niet iets dat mij simultaan een lachkik en een droevige snik bezorgt? Eén ding staat vast: steeds vaker. De laatste keer dat ik in een emotioneel niemandsland belandde – precies tussen lachen en huilen in – was bij het aanschouwen van het nieuwsjaarsprogramma van kersvers VARA-coryfee Frank Evenblij. Lees verder »
Laatste reacties