Daar lijnrecht tegenover staan hulppredikanten als Kees Vendrik (GroenLinks), Ewout Irrgang (SP) en Harm Evert Waalkens (PvdA). Zij vormen samen met wat vrienden uit de hulpwereld wat Koenders de ‘Hulp Helpt-coalitie’ noemt. Vooral Vendrik is boos. Op Koenders omdat zijn budget is gekrompen en armen in tijden van crisis ‘juist meer hulp nodig hebben’ en op de VVD. Want ‘als er iemand schuldig is aan het mislukken van ontwikkelingshulp’, is het wel de partij van Boekestijn. Waalkens vindt het maar ‘pervers’ dat er alleen aandacht is voor het mislukken van hulp, terwijl er ‘zoveel dingen goed gaan’.

Hulpindustrie
Het kan ook zo zijn dat Waalkens ‘dingen die goed gaan’ verwart met dingen die goed bedoeld zijn. Dat is was anders. Maar waarom legt de hulpindustrie ons dat niet uit? In geval van noodhulp riskeren hulpverleners soms hun leven om mensen te redden. Anderen verlaten huis en haard om jarenlang te werken aan projecten die structureel iets moeten veranderen aan de levens van de armen. Dat is nogal wat om te riskeren voor je werk en daarom lijkt het me een waardige zaak om te verdedigen. Maar dan wel met goed bewijs graag, en niet met het argument dat ‘alles anders is als een kind in je armen sterft’. Dat argument kreeg journalist Linda Polman – zo, die tackelde met haar boek De Crisiskaravaan pas met gestrekt been – meestal te horen als ze in debat ging met hulpverleners.

Bureaucratie
SP’er Irrgang vermoedt dat de hulpindustrie zwijgt omdat het een ‘bureaucratisch’ wereldje is. Misschien zijn hulpverleners bang hun baan te verliezen. Of misschien moeten de resultaten nog worden gespind. Zoals de VN dat altijd zo leuk doet met de millenniumdoelen, die niet worden gehaald. In 2015 is het tijd voor evaluatie. Stress op de communicatieafdeling: ‘We kunnen het niet afschuiven op de economische crisis,’ aldus een (aangeschoten) VN-woordvoerder in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. ‘De crisis kwam te laat. Het ging daarvoor al mis.’ Dat wekt weinig vertrouwen.

En vertrouwen (lees: geld) is wat de hulpwereld nodig heeft. Volgens Hulp Helpt Wèl zijn er meer successen dan mislukkingen, is internationale solidariteit iets om trots op te zijn en vooral, is er draagvlak voor een grote zak geld voor Afrika. Meer dan de helft van de Nederlandse bevolking zou jaarlijks geld storten voor de ‘internationale strijd tegen armoede, ongelijkheid en onrecht’. Of dat nou de reden voor gulheid is of een knagend schuldgevoel, met al die verontrustende berichten vanuit het Hulp Faalt-kamp zouden donaties wel eens snel kunnen teruglopen. Tijd voor echt goede argumenten uit de hulpwereld zelf.

Luc van Kemenade is journalist en woont regelmatig enkele maanden in Ethiopië.

Hoewel, dat hangt er maar net vanaf hoe je meet; De Amazone is een geduchte concurrent. Hoe dan ook, de Nijl is van vitaal belang: krachtig genoeg om legio landen van stroom te voorzien, delen van de Sahara te bevruchten en hele bevolkingsgroepen te voeden. De jackpot van Oost-Afrika, zogezegd.

Zoals wellicht bekend, is de Nijl een combinatie van de Witte en de Blauwe Nijl. De Witte vindt zijn oorsprong in het Victoriameer , dat wordt omringd door Kenia, Uganda en Tanzania. De Blauwe ontspringt in het Tanameer in Ethiopië en vindt vanaf daar zijn weg naar de Sudanese hoofdstad Khartoem. Daar bundelen de twee hun krachten en gaan verder als de Nijl, dwars door Egypte, richting de Middellandse Zee.

Britse koloniën
Mooi, zoveel water in een regio die veel last heeft van droogte. Dat biedt kansen! Dat zou je inderdaad denken. Helaas leidt een bekend fenomeen tot haat en nijd binnen de Nijlfamilie: een oneerlijk verdeelde erfenis. Hierdoor plukken de voormalige Britse koloniën Sudan en Egypte wat meer vruchten dankzij de Nijl. Dit koloniale voordeeltje werd veiliggesteld in 1929, toen Groot-Brittannië de landen langs de Nijloever een verdrag liet ondertekenen dat Egypte het recht gaf op 80 procent van het water en Sudan op de overige 20 procent. De touwtjes werden strakker aangetrokken in 1959. Na dat akkoord was het verboden om Nijlwater af te tappen of dammen aan te leggen als dat zou betekenen dat het stroompje na knooppunt Khartoem zou versmallen.

Dat is een fikse tegenvaller voor de landen van de Witte en Blauwe Nijl. De vitale rivier op hun grondgebied is dankzij de koloniale verdragen niets meer dan een afvoerputje voor kostbaar water. En niet alleen dat, ook vruchtbare grond voert naar zandbakken Sudan en Egypte.

Al decennia lang proberen de staatshoofden uit het Nijlgebied tot een eerlijkere verdeling van de erfenis te komen. Vorige week werd in Kampala, hoofdstad van Uganda, weer een kansloze poging ondernomen.
Het zal geen verrassing zijn dat Egypte en Sudan weinig haast hebben. De landen zijn het ermee eens dat er moet worden heronderhandeld over het koloniale verdrag, maar weigeren tegelijkertijd hun ‘bestaande
rechten’ op te geven.

Grimmig
De sfeer in de Nijlfamilie wordt hierdoor grimmiger. Ethiopië, voor negentig procent van zijn energie afhankelijk van water, heeft alle bereidheid tot compromissen al laten varen. Het kampt met grote energietekorten die de economie schaden en de bouw van een dam in de Blauwe Nijl wordt gezien als de ultieme oplossing. Het zal niet de eerste keer zijn dat schijnbewegingen daartoe leiden tot mobilisatie van Sudanese troepen aan de Ethiopische grens.

De grootste provocateur in het conflict tot nu toe is Tanzania, dat in 2004 de koloniale regels aan zijn laars lapte en een gigantische pijplijn liet aanleggen om water uit Lake Victoria af te voeren. Egypte reageerde agressief en dreigde zelfs met militair ingrijpen als er ook maar een druppel minder op Egyptische bodem terecht zou komen. Dat bleek mee te vallen en men ging over tot de orde van de dag. De toon is echter gezet. En het geduld binnen de Nijlfamilie met de graaiende broertjes lijkt op te raken. Op naar de volgende kansloze praatsessie over zes maanden.

Luc van Kemenade woont voor een aantal maanden in Ethiopië en doet verslag van de parlementsverkiezingen aldaar.

CC-foto: Giustino

Omzeilen
Wat betreft het vragen van aandacht voor en het verbeteren van mensenrechten valt er een mouw te passen aan de nieuwe Ethiopische wet, schrijft minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken op 10
september in een brief aan de Tweede Kamer. En anders, zo heb ik vernomen uit de hulpindustrie, kan er door middel van het omsluizen van donorgeld en herdefiniëren van hulpdoelen een en ander worden omzeild.

Deze trucs zijn echter niet toepasbaar op een populaire bezigheid van de NGO’s: het ‘begeleiden’ van de voorbereidingen op de Ethiopische parlementaire verkiezingen in juni volgend jaar. De NGO’s zouden graag
een oogje in het zeil houden. De verkiezingen in 2005 liepen namelijk uit op rellen en kostten 150 demonstranten het leven. Hoe het toen zover kon komen? Heel in het kort: zoals vaker in eenpartijstaten claimden zowel de overheid (EPRDF) als de oppositie de overwinning. Deze ontspoorde verkiezingen werden overigens onder toezicht van dezelfde NGO’s voorbereid. Het is begrijpelijk dat deze organisaties op hun achterste benen staan nu hen deze politieke activiteit wordt ontnomen. Er wordt zelfs gesproken van een ‘dictatoriale maatregel’.

Geen schurkenstaat
Er valt een hoop aan te merken op het autoritaire gedrag van de Ethiopische overheid. Zo is het met de persvrijheid in Ethiopië uitermate slecht gesteld en worden in de islamitische provincie Ogaden vermoedelijk mensenrechten geschonden. Toch gaat het te ver om de NGO-wet dictatoriaal te noemen. Ook westerse landen stellen eisen aan de financiering van politieke organisaties. Sterker nog, het zou nooit worden geaccepteerd als belangengroepen bijna volledig vanuit het buitenland werden gefinancierd. Waarom zou Ethiopië – een land dat niet tot de ‘schurkenstaten’ wordt gerekend en waarvan de leider, premier Meles Zenawi, welkom is op topbijeenkomsten van de G20 in Londen, de G8 in L’Aquila en Afrika vertegenwoordigt op de aanstaande klimaattop in Kopenhagen – geen budgeteisen mogen stellen aan organisaties met invloed op nationale aangelegenheden?

Niets te zoeken
Er wordt cynisch gesproken over de verkiezingen van juni 2010. Sommigen geloven niet dat de ze zullen doorgaan. Anderen zeggen niet te gaan stemmen omdat ze denken dat de zittende partij sowieso wint.
En weer anderen niet omdat ze vinden dat er geen alternatief is. Ze behouden liever de EPRDF – geroemd om armoedebestrijding en economische groei, verguisd om de stevige greep op de samenleving en
corruptie – dan dat de onsamenhangende en totaal onervaren oppositiecoalitie het overneemt.

Als Meles en zijn gevolg zoveel (politiek) vertrouwen genieten, moeten ze ook zelf hun verkiezingen kunnen organiseren. In het proces op weg naar dit democratisch huzarenstukje hebben buitenlandse NGO’s niets te
zoeken. Stuur internationale waarnemers – Meles heeft al aangegeven dat die welkom zijn – naar Ethiopië. En spreek andermaal je ‘zorgen’ uit als blijkt dat de verkiezingen oneerlijk zijn verlopen of er sprake is van andere ondemocratische praktijken. Zo doen bevriende landen dat toch onder elkaar?

Luc van Kemenade doet vanuit Ethopië verslag van de verkiezingen adaar.