Ultieme vernedering?
Het feit dat dit überhaupt in het nieuws komt, en door sommige tegenstanders van Wilders wordt neergezet als “de ultieme vernedering voor Wilders“, laat zien dat velen in Nederland nog steeds worstelen met de daadwerkelijke betekenis van de opkomst van de PVV. Wat zegt het dat veel Nederlanders (en met name Limburgers) PVV stemmen? Wat moeten we daaruit concluderen over de multiculturele samenleving, de integratie en de tolerantie van veel burgers ten aanzien van niet-Westerse culturen?

De verwachting dat PVV-stemmers niet veel op hebben met de multiculturele samenleving is terecht. Dit is een van drie hoofdredenen voor burgers om op de PVV te stemmen, naast ontevredenheid over de politiek en de maatschappij. Maar betekent het dat er nu in Venlo iets gebeurt waar PVV-stemmers tegen zijn, of waarmee Wilders een hak wordt gezet? Het omgekeerde is het geval: de benoeming van een Marokkaanse Prins Carnaval valt juist precies binnen de visie die veel PVV-stemmers op de multiculturele samenleving hebben. En dus is de benoeming van Abbie 1 voorspelbaar.

Opgaan in de grijze massa
PVV-stemmers ergeren zich aan de gebrekkige integratie van minderheden. De vraag die daarbij van nature op zou moeten komen is wat ‘gebrekkige integratie’ betekent. Voor veel PVV-stemmers gaat het niet om de ideologie die buitenlanders of moslims meebrengen, zoals Wilders dat ziet, maar gaat het – naast criminaliteit – juist om hele zichtbare zaken die het straatbeeld veranderen: hoofddoeken, satellietschotels, talen die men niet verstaat, minaretten of te veel Turkse en Marokkaanse winkels en belhuizen.

PVV-stemmers benadrukken bij al hun bezwaren tegen de multiculturele samenleving dat ze geen racisten zijn en dat ze vooral een betere integratie willen. Een Marokkaanse Prins Carnaval valt meer dan ooit in dat plaatje. Prins Abbie 1 valt met zijn baan als docent en rol als Prins Carnaval precies in het beeld wat PVV-stemmers graag zien: geïntegreerde allochtonen die zich niet expliciet proberen te onderscheiden van autochtonen, maar juist opgaan in de grijze massa. Niet zo vreemd dus dat Wilders Prins Abbie 1 hartelijk feliciteerde.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Pluche, veel pluche
Wilders heeft ook voortdurend gehamerd op het belang van die democratische rechten en zich furieus verweerd tegen iedere poging om hem in zijn politieke strijd te beknotten. Daarmee heeft hij de grenzen van onze democratie volledig opnieuw gedefinieerd. Maar nu de buit binnen is, de zetels gevuld zijn, en PVV-ers hun dagen vullen in die gerieflijke achterkamertjes waar Henk en Ingrid zo ongelofelijk de pest aan hadden, toont de politicus steeds duidelijker zijn ware aard.

Wilders is helegaar geen radicale democraat, maar een openlijk machiavellistische machtspoliticus voor wie het maar om één ding draait: pluche. Veel pluche, en graag langdurig. En het kwartje begint te vallen, bij Henk en Ingrid. Geert Wilders is geen vriend van Henk en Ingrid. Geert Wilders is geen vriend van Nederland. Geert Wilders is niet eens een vriend van de Vrijheid. Geert Wilders is een vriend van Geert Wilders. Democratie? Fijn als het uitkomt. Lastig als het in de weg zit.

Wiens brood men eet
Deze week debatteerde de Tweede Kamer over de nieuwe wet op de partijfinanciering. Als die wordt aangenomen, wordt de herkomst van alle giften van boven de 5000 euro openbaar. Dat is een goede zaak: partijfinanciering raakt het hart van onze democratie, en dat volledig controleerbaar moet zijn hoe partijen aan hun geld komen is van groot belang: we moeten weten wiens brood onze politici eten, en wiens woord men spreekt.

De PVV zou dit ongetwijfeld hartgrondig met mij eens zijn als we het hier zouden hebben over de subsidiëring van linkse partijen door allerlei radicale milieuclubs. Dan zou Dion Graus woest gebarend aan de interruptiemicrofoon staan en zou Hero Brinkman schande spreken van de slinkse strategieën van radicale groeperingen om via omwegen het politieke debat te kapen. De PVV zou dan een ijzersterk punt hebben: ik zou dat ook wel willen weten. Natuurlijk zou ik dat willen weten.

Maar het gaat niet over linkse partijen hier. Het gaat, blijkbaar, over de PVV. En blijkbaar zijn ze bij de PVV heel erg bang dat openlijk bekend wordt waar men het geld vandaan haalt, want ze zijn mordicus tegen de nieuwe wet en gaan die zoveel mogelijk ontduiken. Blijkbaar heeft de PVV iets te verbergen, en dan kan de kwaliteit van de democratie mooi de boom in.

Corrupte bende
Geert Wilders is geen vriend van onze democratie. Hij gebruikt haar waar hij kan, en zet haar het liefst opzij zodra ze hem even niet van pas komt. Hij doet dat alles binnen de wet, en heeft het volle recht te vinden wat hij vindt. Daar gaat het niet om. Waar het wel om gaat, is dat de PVV er de facto voor pleit om de geldstromen die richting de diverse partijkassen vloeien zoveel mogelijk onzichtbaar te maken.

Dat betekent dat Jan en alleman kan doneren zonder dat iemand het ziet. Dat betekent dat bedrijven en belangenorganisaties niet alleen ongezien invloed kunnen kopen bij politieke partijen, maar ook ongemerkt kunnen proberen het maatschappelijke debat naar hun hand te zetten: de hoeveelheid geld die partijen weten te werven, kan een flink electoraal verschil maken. Als dat gebeurt, wordt de Nederlandse politiek een grote corrupte bende. Dat de PVV bereid is dat te laten gebeuren, zegt veel, heel veel, over de ambities van de partij, en haar leider.

Gaat het mis met de PVV? Na jarenlang succes, een groeiende aanhang en een hele rij aan gewonnen verkiezingen, lijkt de PVV nu langzaam op zijn retour. De PVV verliest al enkele weken in de peilingen, en nu is zelfs de SP de grootste partij geworden. Volgens Maurice de Hond stappen kiezers van de PVV over naar de SP. Is dat waarschijnlijk?

Er is zeker een kans, want de overeenkomsten tussen de PVV en de SP zijn groot op onderwerpen als Europa, de multiculturele samenleving, de eurocrisis en sociale zekerheid. Elsevier-columnist Syp Wynia zei het al veel eerder: op de ‘linkse hobby’s’ van de SP na, kunnen de PVV en de SP wel fuseren. Niet zo gek dus dat Wilders zich momenteel tegen de SP probeert af te zetten, maar daarbij weinig overtuigende argumenten gebruikt.

PVV’ers negeren de SP
Als onderzoeker naar de PVV-achterban valt iets heel anders op: in interviews met PVV-stemmers praten deze aanhangers zo goed als nooit over de SP. Dat was zowel in interviews vorig jaar het geval, als bij PVV-stemmers die recent over hun voorkeuren werden ondervraagd. Nergens blijkt een massale overstap naar of interesse in de SP. Hoe kan Maurice de Hond dan tot vrijwel omgekeerde conclusies komen?

Misschien stappen PVV-stemmers over naar de SP en vertellen dat niet. PVV-stemmers worden bij een interview gevraagd om als PVV-stemmer over hun voorkeuren te vertellen. Ze zijn dan niet geneigd te vertellen dat ze ernstig twijfelen aan die PVV-voorkeur, aangezien ze om die reden worden geïnterviewd. Dit leidt wel tot de vraag waarom PVV-stemmers in diezelfde interviews allerlei andere twijfels over de PVV verwoorden, maar niet deze.

Kort van geheugen
Misschien laten PVV-stemmers in interviews niet merken dat ze op de SP willen stemmen omdat ze kort van geheugen zijn. Op het moment van het interview hebben ze wellicht een voorkeur voor de PVV, maar die kan snel daarna veranderen. Dit suggereert dat PVV-stemmers geen stabiele voorkeuren bezitten. Dat is echter vrijwel zeker onjuist: hun ontevredenheid over de politiek, de maatschappij en de multiculturele samenleving is niet van de laatste maanden. Overstappen lijkt daarom onlogisch, en terugkeren naar de PVV even waarschijnlijk als wegtrekken naar de SP.

Maar de meest voor de hand liggende verklaring is dat de peilingen van Maurice de Hond minder goed zijn dan ze lijken. Aan deze peilingen doen alleen burgers mee die zich voor het panel hebben aangemeld, en die zijn niet representatief voor de bevolking. Dit is de reden waarom Maurice de Hond de laatste verkiezingen de winst van de PVV onderschatte. De vraag is bovendien of burgers die tegen Maurice de Hond zeggen geen PVV te stemmen, dat ook doen in het stemhokje. Daar blijkt verschil in te zitten, al is het maar omdat de verkiezingen nog wel even op zich laten wachten.

Linkse stemmers of politici die denken dat de PVV op de definitieve terugtocht is, juichen al met al te vroeg.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Ik vind dat de media daar wel een onderdeel van is. Het stelselmatig een beeld schetsen dat wij, laten we het maar wij noemen, dat wij racistisch zijn. Ja, dat is hun goed recht, maar het is niet zo. Ik heb niks tegen die mensen. Als ik op vakantie ga naar Bagdad en mijn vriendin moet een hoofddoek dragen, dan moet ze die dragen, dat is namelijk daar de cultuur dus dan moet je dat ook doen. Op het moment dat je hier komt dan ga je je aanpassen aan de Nederlandse normen en waarden en cultuur. Ik vind dat niet racistisch om te zeggen en ik vind dat de media daar wel aan meewerkt om Wilders en zijn stemmers af te beelden als dom, achterlijk en racistisch. (interview 10)

De 34-jarige accountmanager uit Den Haag wist het wel. De PVV-stemmers worden vaak neergezet als intolerant en racistisch, maar dat is alleen maar een gevolg van de mediahetze tegen de PVV. Het is immers heel gewoon je aan te passen aan de cultuur van het land waar je heengaat. En dus moeten moslimvrouwen integreren in Nederland en hun hoofddoek afdoen, en dus moeten Nederlandse vrouwen in het Midden Oosten zich aanpassen door een hoofddoek op te doen.

Verwarrende tijd
Het is een verwarrende tijd, ook voor PVV-stemmers. Want nu blijkt opeens het omgekeerde: hoofddoeken zijn altijd fout, waar ze ook gedragen worden. Hoofddoeken symboliseren de onderdrukking van de vrouw en passen dus nergens. En het past de koningin al helemaal niet dat zij een hoofddoek draagt en zo de onderdrukking van moslimvrouwen legitimeert. Was getekend, Geert Wilders.

De Kamervragen van de PVV waren snel geschreven, en snel beantwoord. Die hoofddoek van Beatrix had iets te maken met respect voor de cultuur in Oman. Dat is het ideale antwoord wat ook veel PVV-stemmers zeer zou aanspreken. Iedereen moet immers respect hebben voor anderen, zo stellen PVV-stemmers die zich niet willen verbinden aan vreemdelingenhaat en racisme.

Negatief over hoofddoeken
PVV-stemmers redeneren meestal vanuit hun eigen perspectief, zoals wel meer burgers dat doen. De hoofddoek symboliseert in Nederland vooral de enorme veranderingen in de oude wijken en de bijbehorende immigratie- en integratieproblemen. In Nederland is er dus iets tegen hoofddoeken want deze zijn gerelateerd aan alles waar PVV-stemmers zich aan storen. Het is dan ook makkelijk om PVV-stemmers iets negatiefs over hoofddoeken te horen zeggen, terwijl de hoofddoek eigenlijk slechts een symbool is.

Maar hebben PVV-stemmers ook een uitgebreide visie op de relatie tussen de hoofddoek en de onderdrukking van de vrouw? We kunnen er ernstig aan twijfelen en weten al dat PVV-stemmers meestal niet geloven in de islamisering van Nederland. Zelfs PVV-politici zeggen dikwijls dat dit alleen een hobby van Geert Wilders is. Als Wilders maar vaak genoeg begint over de islamisering van Nederland, krijgt hij juist minder aanhangers dan meer. Misschien dat zelfs de Tweede Kamerfractie daarom nu kritiek begint te krijgen?

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie en bereidt een oek voor over de achterban van de PVV. Voor deze blogs maakt hij als inspiratiebron gebruik van interviews met PVV-stemmers, die zijn afgenomen door studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Lulkoek met een strikje erom
PVV-fractievoorzitter Hero Brinkman doet er ondertussen alles aan om de lezing te saboteren. Kan hem geen biet schelen hoe, als die lezing maar niet doorgaat. Zijn voornaamste argument dat de lezing teveel geld kost is een flinterdun schaamlapje – lulkoek met een strikje erom, zo u wilt – voor de dieper liggende drang meningen anders dan de zijne te smoren. Helaas slaagt hij er nog in ook.

De traditie van de Arondeuslezing was altijd dat een commissie waaraan (bijna) alle fracties in de Provinciale Staten meedoen de lezing organisatorisch voorbereidde. Samen werd dan een spreker geselecteerd die vervolgens de vrije hand kreeg. Vorig jaar is, na de gênante vertoning met de lezing van Thomas von der Dunk, nogmaals besloten dat de lezing niet vooraf inhoudelijk getoetst zou mogen worden. Het is het ideaal dat de principes van vrijheid en het debat stelt boven de vraag of iedereen het wel eens is met de inhoud. Dat ideaal ligt nu onder vuur.

Het recht ons beledigd te voelen
Het ideaal van de vrijheid van meningsuiting is het uitspreken van datgene waar zelfs de grootst mogelijke meerderheid het mee oneens is. Het aardige aan die vrijheid is dat het je zo heerlijk in je gezicht kan tuffen. Het moet schuren en pijn doen. Juist een politieke partij die de schijn probeert op te houden dat ideaal een groot goed te vinden moet blij zijn met elke keer dat er iemand opstaat om ze in het publieke debat uit te dagen.

Het mooie van vrijheid is namelijk dat het zeer doet, maar altijd net wat minder dan de tucht van totalitaire regimes. De vrijheid van meningsuiting is bovenal niet alleen het recht om te horen wat we zelf ook denken of wat volgens de heersende normen lekker veilig is om te zeggen, maar vooral ook het recht ons beledigd te mogen voelen door wat anderen vinden.

Straatvechten
Columnist Bas Heijne schreef vorig jaar over ‘humanisten met haar op de tanden’. Tegenover de aanvallen van de PVV, die keer op keer bewijst vooral veel minachting te koesteren voor de vrijheid van meningsuiting, hebben we verbale straatvechters nodig. Het idee dat een lezing organiseren ter herdenking van een verzetsheld op zichzelf de moeite waard is, en dat er dus een spreker moet kunnen zijn die op zijn minst een prikkelende bijdrage kan geven aan het publieke debat over vrijheid, verdient betere verdedigers dan de commissie die nu de lezing voorbereidt.

De commissie lukt het namelijk niet om echt terug te slaan. In amechtige krantencitaatjes klinkt hier en daar wat machteloos gepruttel over de dubbelhartigheid van de PVV. Het aan Voltaire toegeschreven ideaal – ‘ik ben het niet eens met wat je zegt, maar verdedig jouw recht dat te zeggen’ – is lange tijd niet uitgedaagd. Dat heeft merkbaar luiigheid veroorzaakt.

Zelfcensuur op zijn best
Dat de commissie (waar de PVV overigens ook in zit) na het debacle vorig jaar nu wilde kiezen voor een ‘veilige’ optie, die niets te maken heeft met de oorspronkelijke doelstelling van de lezing, is daarvan het treurige bewijs. Een trendwatcher iets laten zeggen over het thema ‘social media’ getuigt in ieder geval niet van veel lef. Zelfcensuur op zijn best.

De meest recente reactie op het gedoe is bovendien helemaal een zwaktebod. Terwijl de PVV nog in staat is om René Boender zelf de schuld te geven van het feit dat hij bedreigd wordt, stelt de commissie voor om de besprekingen voortaan in het geheim te doen. Als het de bedoeling was om de suggestie te wekken dat vrijheid inderdaad iets is om geheimzinnig achter gesloten deuren te houden is men daarin in ieder geval glansrijk geslaagd.

Mijn stelling is dit: de vrijheidshaters van de PVV moeten met hun stomme rotpoten van onze stomme rotlezing afblijven. Willem Arondeus verdient een schurende lezing die een waardig eerbetoon is aan zijn nalatenschap, en als de provincie er niet in slaagt dat te organiseren, dan doen we het zelf wel. Houdt de komende tijd www.arondeuslezing.nl in de gaten. Hoort zegt het voort.

Thijs Kleinpaste is deelraadslid voor D66 in Amsterdam. De Alternatieve Arondeuslezing is een zelfstandig initiatief, en niet gerelateerd aan DeJaap.

Foto CC: Joyce Garnett

Alarmbellen
Op dit moment is dat effect nihil. Er is natuurlijk geen enkele reden waarom we de PVV niet fascistisch zouden mogen noemen. Een groot deel van 2011 hebben de Nederlandse borreltafels zich bezig gehouden met het proces tegen Wilders waarin hij uiteindelijk vrijgesproken werd van het aanzetten tot haat. Prima. Als Wilders mag zeggen wat hij zegt over de moslimgemeenschap, en als de kritiek daarop gepareerd wordt met een simpel beroep op de vrijheid van meningsuiting, dan kunnen we de PVV dus gerust fascistisch noemen, en kunnen we verwachten dat eenieder die zich publiekelijk sterk heeft gemaakt voor het recht van Wilders om de Nederlandse moslimgemeenschap kapot te demoniseren, zich ook sterk maakt voor het recht van anderen om het gedachtengoed van de PVV aan gort te Godwinnen. In die zin heeft de vergelijking met het fascisme wel een duidelijke functie: het scheidt de gelegenheidsliberalen van de echte liberalen. Echte liberalen staan voor eenieders recht van meningsuiting en roepen geen ‘foei’ als iemand iets zegt wat hen niet zint – of dat nou Geert Wilders is of iemand die Wilders een fascist noemt.

Daar komt nog bij dat de vergelijking – op zijn zachtst gezegd – niet heel erg ver gezocht is. Of je er nu wel of niet dat labeltje  op wil plakken, de ideeën van Wilders over vreemdelingen en buitenstaanders gaan uit van een extreme opvatting over culturele, religieuze en etnische superioriteit (‘Partij van de Arabieren’) waarvoor we in onze recente politieke geschiedenis toch echt maar één parallel kennen – en de excessen van die parallel zijn zo afschuwelijk dat ze in ons collectieve geheugen staan gegrift en bij het minste of geringste boven komen drijven – bijvoorbeeld als de leider van de Partij voor de Vrijheid in ons parlement impliceert dat hij alle moslims in het land als mogelijke staatsvijand ziet door te suggereren dat sommigen ons hun ware gezicht niet laten zien, en de sharia willen invoeren naar Iraans model. Of je nou vóór of tegen de PVV bent, dat van dit soort opmerkingen bij deze en gene alarmbellen gaan rinkelen is niet zo heel gek. Wilders moet dan ook niet jammeren als hij een Godwin naar zijn hoofd krijgt geslingerd – zijn uitspraken, en zijn partijprogramma, vragen er om.

Geuzennaam
Toch heeft het geen zin om de PVV ‘fascistisch’ te noemen. De vraag of de PVV fascistisch is, is op wetenschappelijk niveau onbeantwoordbaar. Het draait erom of je – ten eerste – vindt dat Wilders aan de gehanteerde criteria voldoet en – ten tweede – van mening bent dat die criteria de juiste zijn. In vrijwel alle gevallen, en zeker in het geval van de veel genoemde Paxton, kan je ook redeneren dat Wilders’ opkomst aanleiding is om de gebruikte criteria (die immers dateren van vóór de opkomst van Wilders) nog eens goed te bekijken. Een objectieve positie innemen is hierin bijna niet mogelijk: je vindt met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid het antwoord waar je naar op zoek bent. Concepten laten zich prima kneden naar ieders behoefte.

Op een praktisch niveau kan je je bovendien afvragen wat de waarde is van zo’n antwoord: wat wordt nou eigenlijk bewezen dat we nog niet wisten? Dat de PVV op vele terreinen achterhaald gedachtengoed heeft, wordt inmiddels vrij maatschappijbreed geaccepteerd. Een flink deel van de natie vind het nog een verwerpelijke bende ook. Of je het nou fascistisch noemt of niet maakt dan vrijwel geen verschil meer. Als je iets zinnigs wil zeggen over de PVV, moet je iets proberen te zeggen over de aantrekkingskracht die de partij op anderhalf miljoen kiezers uit blijkt te oefenen, en idealiter doe je, als je je zorgen maakt over de PVV, suggesties voor de wijze waarop anderen met succes kiezers kunnen weglokken bij die club. De PVV met veel bombarie fascistisch noemen draagt vooral het risico met zich mee dat ‘fascist’ zich langzaam ontwikkelt tot geuzennaam, en dan zijn we pas echt ver van huis.

“Liever fascist dan sociaal-democraat,” roepen ze dan.

De scriptie is geschreven door Henk Bovekerk, student Liberal Arts & Sciences aan de Universiteit van Tilburg, naar aanleiding van het boekje De Eeuwige Terugkeer van het Fascisme van Rob Riemen (2010). In het boekje beweert Riemen dat de PVV een fascistische partij is, en Bovekerk wil dat onderbouwen. In dat geval zal je eerst de term ‘fascisme’ moeten definiëren en dat is nog niet zo gemakkelijk, ondervond ook Bovekerk.

De definitie van Paxton
Hij gebruikt een beschrijving van de Amerikaanse historicus Robert O. Paxton. Er zijn talloze definities en beschrijvingen, maar waarom Bovekerk alleen die van Paxton hanteert legt hij niet uit. Zo wordt Umberto Eco, schrijver van ‘Eternal Fascism‘, aangehaald als motto, maar diens features of fascism komen in het hele stuk niet voor. Noch enige andere definitie of beschrijving.

Goed, Paxton schreef het doorwrochte The Anatomy of Fascism (2004). Fascisme is volgens de historicus echter zo complex dat één definitie niet volstaat. Hij gebruikt liever een beschrijving van verschillende stadia van fascistische bewegingen. De kritiek op Paxton is dan ook dat hij zich te weinig op de essentie van het fascisme richt. Wel heeft Paxton een “usable short handle” (zie quote) opgesteld om fascisme aan te herkennen. Bovekerk gebruikt in zijn thesis beide beschrijvingen door elkaar.

Een kwestie van definiëren
De kern van Bovekerks betoog bevindt zich in hoofdstuk 3, waarin hij de PVV vergelijkt met het door Paxton beschreven eerste stadium van een fascistische beweging. Kort gezegd komt dat hier op neer: opkomend in een crisis die wordt toegeschreven aan een vijand; wij/zij-denken waarbij ‘wij’ slachtoffer zijn van de vijand; ‘zij’ moeten uitgesloten worden; zonder onderliggende filosofie en het debat ontwijkend; meer onderbuik dan ratio; anti-links; gedreven door ‘passies’ als nationalisme, racisme, autoritair leiderschap en geweldsverheerlijking.

Een aantal van deze kenmerken wordt zonder enig probleem aan de PVV toegeschreven. Het zal u niet verbazen dat Bovekerk aantoont dat de partij van Wilders een nationalistische agenda heeft. Waar hij schrijft dat Wilders een racist is, ligt dat gecompliceerder. Bovekerk ‘bewijst’ dat in één alinea, aan de hand van één citaat. En wel het volgende: “Iedereen die zich aan de Nederlandse wetten houdt is welkom, ongeacht religie, ras of seksuele voorkeur”. Ja echt… alleen dit citaat.

Volgens Bovekerk impliceert Wilders met deze zin dat er verschillende rassen zijn en is hij daarom een racist. Er is volgens Bovekerk maar één ras: de homo sapiens sapiens; wie onderscheid maakt is een racist. Maar ook als Wilders ‘ras’ bedoelde zoals gebruikt in spreektaal, een “klasse of soort mensen verenigd door gedeelde belangen, gewoonten, of kenmerken”, dan is hij een racist. Omdat ‘de moslims‘ óók een groep mensen is die verenigd wordt door gedeelde belangen, gewoonten, of kenmerken; en Wilders wil die groep uitsluiten. Over beide argumenten om Wilders een racist te noemen zijn volgens mij een hoop academische bomen op te zetten. To put it mildly.

Selectief shoppen
Dan zijn er ook nog kenmerken die helemaal niet in Bovekerks vergelijking terugkomen. Zo komt het puntje ‘geweld’ pas als noot ter sprake. Bovekerk geeft toe dat de PVV geen geweld gebruikt tegen moslims of ‘links’. Maar: “Als Paxton schrijft dat geweld een ‘major role‘ had in de worteling van het fascisme in de twintigste eeuw, impliceert hij dat geweld geen ‘necessary characteristic‘ van het fascisme is.” Eerst is er het fascisme, daarna speelt geweld een grote rol in de politiek worteling, aldus Bovekerk. Opnieuw doet hij verregaande aannames: als een kenmerk niet past, dan is het opeens ‘niet noodzakelijk’. Maar dat beweert Paxton nergens.

Paxton beweert wél dat “de legitimatie van geweld tegen een gedemoniseerde interne vijand” ons dicht bij het hart van het fascisme brengt. Volgens Bovekerk doet Wilders dit met zijn agressieve (let op: violent in het Engels) taalgebruik. Hij schrijft: “Dergelijke militante retoriek kan zijn aanhangers het idee geven dat geweld gerechtvaardigd is, en helaas heeft het dat gedaan in het recente verleden.” De enige verwijzing die Bovekerk geeft naar geweld in het recente verleden is de Noorse massamoordenaar Anders Breivik, die in zijn manifest meerdere malen naar Wilders verwees. Het is echter de vraag of je met één (vermoedelijke) psychopaat uit een totaal ander land iets kan zeggen over de aanhang van de PVV. Bovendien heeft Wilders altijd en overal iedere vorm van geweld veroordeeld. Ook, uiteraard, in het geval van Breivik.

Academische kwaliteit of politieke voorkeur?
Al bij al levert Henk Bovekerk een aardige argumentatie voor de stelling dat de PVV een fascistische beweging is. Maar een sluitende bewijsvoering is het niet. Daarvoor is de definiëring van ‘fascisme’ te onduidelijk en niet goed genoeg onderbouwd, en zijn een aantal etiketten (niet de minste: racistisch, geweldadig) op ondeugdelijke gronden op de PVV geplakt. Als Bovekerk iets bewijst, is het dat als je de definitie van Paxton gebruikt, de PVV aardig in de buurt komt.

En dat is toch vreemd voor een scriptie die met een 10 wordt beoordeeld, een cijfer dat -terecht of onterecht – nauwelijks wordt gegeven. Bovendien is het opvallend gezien de uitgesproken politieke voorkeur van de arabist die het cijfer geeft. Het lijkt er dan ook sterk op dat dr. De Ruiter (en ‘tweede lezer’ Jan Blommaert) niet alleen de academische kwaliteit heeft beoordeeld, maar ook de politieke stellingname.

Belachelijk en kwaadaardig
Nu ben ik zelf ook geen fan van Wilders, maar van kolossale termen als ‘fascisme’ krijg ik een bruine waas; die maken argumenten bij voorbaat overbodig. After all, wie gaat er nou in debat met een fascist? Een wetenschapper als dr. De Ruiter zou dan ook alle voorzichtigheid in acht moeten nemen voor hij zo een bewering met een 10 beloont, wetende dat hij daarmee gans de vaderlandse pers zou halen.

Het is belachelijk dat dr. De Ruiter een politiek statement maakt door middel van een cijfer. Dat hij daarmee het publieke debat frustreert én een bachelorstudent ongevraagd in het midden van de politieke arena slingert is ronduit kwaadaardig.

Jeroen Weghs is geen wetenschapper. Doorgaans schrijft hij om te lachen. Ditmaal om te huilen.

In onzekere tijden lopen de mensen massaal achter populisten aan. De populist belooft namelijk gouden bergen: iedereen, behalve de graaiers aan de top natuurlijk, gaat er op voorruit, de kwaliteit van zorg neemt toe en alle onzekerheden worden in één klap omgezet in zekerheden. Kortom, volgens de populist wordt het land stukken beter met hem, of haar, aan de macht. De leugen regeert dan ook nergens zo hardnekkig als in het land van de populist.

In Nederland ziet men dit vooral terug bij de PVV en de SP. Volgens velen zijn ze tegenpolen, maar in de praktijk bijna twee handen op een buik. Alleen op het gebied van diversiteit verschilt men. De een wil graag een dominante, volgens eigen zeggen superieure, wittemanscultuur, de ander een gezellige multiculturele samenleving waarin joden, moslims, Nederlanders en allochtonen in vrede met elkaar samenleven. Al het overige hebben ze gemeen. Zo hebben beiden een bloedhekel aan Europa, willen beiden de gulden terug, zijn de banken het gif van de samenleving en kan de zorg in eigen land veel en veel beter. Bovendien nemen zowel de PVV en SP het niet zo nauw met vrijheden voor de burger of politieke vriend. Discipline, discipline en nog eens discipline. Befehl ist Befehl, zegt men wel eens.

Mooi voor de bühne
Het is dan ook uiterst curieus dat zowel Wilders als Roemer hard schreeuwen dat het niet zo is. Zo is de SP de partij van “de ziekelijke linkse kerk die Nederland in een communistische staat wil veranderen”, terwijl de PVV “een bonte verzameling NSB’ers is die het liefst vandaag nog de moslim op de trein wil zetten”, of zoiets. Mooi voor de bühne, maar ongeloofwaardig voor de mensen die langer dan twee seconden nadenken.

De gulden invoeren, uit de Euro/EU stappen, banken nationaliseren, zorgpremie naar beneden, de riedel aan prachtige plannen is eindeloos. Wat men er echter niet bij vertelt, is wie deze plannen gaat betalen. Want dat willen Henk & Ingrid nog al eens vergeten: dat zulke zaken betaald moeten worden. Er maken bijvoorbeeld genoeg Henken & Ingrids gebruik van de voedselbank die wel een mooie televisie aan de muur hebben, maar geen eten meer kunnen betalen. Anderen mogen dat dan oplossen. Zelfredzaamheid, daar doen we niet aan.

Nederland wordt socialer
De stroom aan plannen gaat steevast gepaard met hetzelfde argument: “Ja maar, zo wordt Nederland socialer.” Hoe wordt een land socialer als het na een paar jaar diep in de schulden zit omdat er te weinig gewerkt of omgezet wordt? Want dat is wel de consequentie. Als je met werken 2.000 euro netto per maand verdient en met een uitkering 1000 euro plus allerlei subsidies en extraatjes, waarom zou je nog werken? Als je weet dat er altijd anderen zijn die jouw sores oplossen, waarom zou je dan nog verantwoord met geld en middelen omgaan?

Dus, wie gaat betalen? Waarschijnlijk de mensen vanaf twee keer modaal. Die mogen betalen omdat zij dat nog niet genoeg doen. 60-65% belasting, zonder HRA, om de rest van Nederland te kunnen pamperen. Ach waarom niet. Men moet de keuze hebben om niet te hoeven werken nietwaar? Nederland wordt er in ieder geval socialer van, toch? 

De slechtste partijen
De PVV en de SP zijn slechte partijen voor Nederland. Ze zijn slechts voor Nederland vanwege hun plannen en de economische consequenties daarvan. Al zou slechts de helft van deze plannen uitgevoerd worden, Nederland zal een kleine twintig jaar terugvallen op economisch gebied. Nederland zal inderdaad een aantal jaren socialer worden, waarschijnlijk totdat twee keer modaal en hoger uitgemolken is. Nederland zal tegen die tijd pas weten wat een echte crisis is.

Waar kijk je dan naar? Vergelijk je het met het historische fascisme, zoals dat in Italië onder Mussolini werd gepredikt? Of het moderne, zoals Roemen dat maar al te graag beschrijft met een bewuste Godwin. Kijk je dan naar de economische theorie? Rassenleer? Leiderschapsprincipes? Gebruik van symbolen? De achterban? De manier van optreden in en buiten het parlement? De lijst met mogelijkheden is eindeloos. Bovendien kun je helemaal geen checklist maken (behalve als je bij Joop.nl schrijft). Iets is eigenlijk nooit een op een te vergelijken met een historische realiteit.

Bizarre conclusie
Die conclusie kun je dus helemaal niet trekken, hoe goed je scriptie ook is. Natuurlijk kun je een uitmuntende bachelorscriptie schrijven, zeker als je op een universiteit+ opleiding zit als de BA Liberal Arts & sciences. Je kan je vraagstelling duidelijk afbakenen, de vooraf gekozen methode foutloos toepassen, alles eloquent opschrijven, dat is allemaal mogelijk. Maar een tien krijgen? Daar krijg je een nare smaak van in de mond. Zeker als het gaat om de PVV, die hoewel in het centrum van de macht, toch nog altijd voer voor discussie is. De conclusie dat de PVV fascistisch is, is bizar. Niet alleen omdat je zo’n vergelijking helemaal niet kan maken, maar vooral omdat het oerdom is met die conclusie te komen.

De meeste mensen weten niet wat fascisme is. Zelfs gespecialiseerde wetenschappers schrijven nog altijd boeken om tot de kern te komen. En dan kan een bachelorstudent dat opeens wel? Roep fascistisch en mensen denken meteen aan Hitler, Holocaust, zes miljoen. Gelukkig maar. Maar dat maakt dat beeld nog niet terecht. Laat staan dat het direct te koppelen is aan de PVV.

Als het wel een terechte tien is, is de schrijver een genie. Eerder riekt het naar een student en een professor die politieke voorkeur laat spreken. Een student een tien geven voor een bachelorscriptie over zo’n onderwerp, is vragen om problemen. En onverantwoordelijk als universiteit. Zo maak je van iets dat een proeve is van bekwaamheid is een politieke stellingname van je universiteit. Je maakt de student kwetsbaar en de universiteit nog meer. En dat moet we niet willen met z’n allen.

In 2011 deed de PVV voor het eerst mee aan de provinciale statenverkiezingen. Het werd een groot succes: de PVV won overal zetels, en werd in Limburg zelfs de grootste partij. De PVV ging er meeregeren. De vraag is natuurlijk: wat gebeurt er zoal in Limburg, nu de PVV meeregeert? Verandert er echt iets? Laten we eens kijken naar een echt Limburgs onderwerp.

In 2006 werd als proef een nieuwe treinverbinding gerealiseerd tussen Maastricht en Brussel. De Belgische spoorwegen zouden de verbinding uitvoeren. Vlak voor de Belgische grens lag nog wel een klein Nederlands station met een kort perron waar de nieuwe Intercity niet kon stoppen: Eijsden. Het station werd gesloten en er kwam een busverbinding voor in de plaats. Onderzoek liet zien dat Eijsdense reizigers er niet eens ontevreden over waren: er kwamen meer bussen dan er ooit treinen waren geweest.

Punctuele ramp
Maar de Belgische spoorwegen moeten bezuinigen en de verbinding met Maastricht bleek een ramp omdat treinen standaard grote vertraging kregen. De NMBS stopte dan ook met de verbinding, en er kwam een stoptrein naar Luik voor in de plaats. Die trein kan wel stoppen op het korte perronnetje van Eijsden, en het station ging afgelopen december dan ook weer open.

De vraag is natuurlijk: aan wie hebben de Eijsdenaren dit te danken? Is het wellicht gekomen door de inbreng van de PVV, die stelt dat door het optreden van haar gedeputeerden het station weer in gebruik is genomen? Volgens fractievoorzitter Laurence Stassen hebben andere partijen jarenlang alleen maar actie gevoerd, maar niets ondernomen om het station weer open te krijgen. De PVV voegt echter de daad bij het woord.

De SP heeft inderdaad actie gevoerd om het station weer open te krijgen. De SP kan als bewijs zelfs een foto laten zien. De SP-Statenfractie heeft twee maanden voor de heropening nog met buurtbewoners geprotesteerd om het station weer open te krijgen. ‘Actie voeren werkt!’ roept de SP.

Verdienste van de PVV?
De SP stelde ook vragen in het Limburgse parlement in mei 2011. Zij wilden toen al weten of het station heropend kon worden. Het antwoord was veelzeggend: ‘Als Provincie zijn wij noch bevoegd gezag voor de spoorverbinding noch partij in het contract tussen beide spoorwegmaatschappijen. Daarmee bestaat er voor ons geen formele mogelijkheid om te interveniëren in of invloed uit te oefenen op deze afspraken.’ Of in gewoon Nederlands: de NS en de NMBS moeten uitmaken of er een trein in Eijsden stopt, de provincie gaat er niet over.

Als de proef met de Intercity was gelukt, was station Eijsden nooit heropend. Het station behoort niet tot het hoofdspoorwegnet en staat niet in de concessie van de NS. Bovendien is de verbinding verliesgevend. De Belgische Spoorwegen stoppen er om onduidelijke redenen toch, maar als ze daar morgen weer mee stoppen kan Nederland er niets aan doen, behalve natuurlijk de portemonnee trekken.

Conclusie: de PVV roept niet alleen in Den Haag een hoop, maar doet dat ook in de provincie. Overal moet ook de PVV rekening houden met de harde werkelijkheid dat zij niet overal invloed op heeft. De PVV loopt het permanente risico dat haar achterban daar nog eens achterkomt en alsnog wegloopt. Voor de PVV is het maar goed dat veel burgers nooit dit soort vragen stellen.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

U was woest geworden. Datzelfde geldt voor de rechtse mensen: wat als het niet een makkelijk te pakken PVV’er was geweest maar premier Rutte (VVD), Alexander Pechtold (D66) of Sybrand van Haersma Buma (CDA)? Rechts was eveneens uit zijn slof geschoten. En terecht.

Minder gelijkwaardig
Maar schijnbaar zijn PVV-Kamerleden minder gelijkwaardig dan andere Kamerleden. Er zijn tientallen redenen denkbaar waarom de oppositie én u én ik de PVV kunnen aanvallen. De verbroken verkiezingsbeloften, de debiele plannen voor een caviapolitie, het voortdurende gehak op moslimmensen. Of het volstrekt hypocriete pleidooi voor een excuus voor de merendeels vernietigde Nederlandse joden  vanwege de holocaust. Enkele maanden terug wilde diezelfde PVV nog een eind aan de ‘barbaarse praktijken’ van de kosjere slacht, de sjechieta. De argumenten, ze liggen er voor het oprapen. Moet je ze wel pakken.

Pak anderen aan
Maar wie meer dan een week bezig is geweest een hoax voor te bereiden om een relatief onbelangrijk PVV-Kamerlid zwart te maken dat nota bene samenwerkt met onder meer de PvdA is niet helemaal goed bij zijn hoofd.

Pak de Brievenbuspisser (PVV) aan, pleit voor een taakstraf voor de Kopstootgever (PVV) en pest de Pornobaron (oud-PVV) zoveel u wilt. Er zijn zoveel schoten voor open doel, er zit zoveel troep tussen. En die bende dient aangepakt te worden, en hard ook. Zoals bij elke partij. Als het maar met open vizier gebeurt. Laat ons scharen onder hen die het debat ingaan met een gereedschapskist gevuld met argumenten. Domme schreeuwers zijn er genoeg. Links en rechts, u weet het best wel zelf.

McCarthy
Stukje geschiedenis –google het maar als je het niet snapt, lafbek- voor degene die deze hoax heeft opgezet: op woensdag 9 juni 1954 delfde Joseph McCarthy het onderspit tijdens een zitting van zijn eigen ‘Senate Homeland Security Permanent Subcommittee on Investigations’. Hij beschuldigde een jonge medewerker van de advocaat van het ministerie van Defensie van verderfelijke communistische sympathieën. Joseph N. Welch nam het toen op tegen de bijkans onaantastbare senator. Beu van de valse aantijgingen, beu van de onzin, beu van de leugens zei Welch, op dat moment de belangrijkste juridisch adviseur van het Pentagon:

“Let us not assassinate this lad further, Senator. You’ve done enough. Have you no sense of decency, sir? At long last, have you left no sense of decency?”

Alleen lafbekken pakken een backbencher als Jhim van Bemmel aan. Het enige wat voor Joseph McCharty pleit is dat hij niet anoniem was. Buitengewoon geestig hoe links zich verkneukelt over het lot van Jhim van Bemmel. Maar nogmaals, Welch had een punt:

“At long last, have you left no sense of decency?”

Bas Paternotte pleitte in 2010 al voor meer deftigheid in de vaderlandse politiek. Ook toen gebruikte hij citaten uit de Engelse taal: “I think we need to calm down some”

Alsof het succes van de PVV zomaar even teniet gedaan zou kunnen worden door hufterigheden, personele problemen en een inconsequente standpuntbepaling. Zou GeenStijl zó naïef geworden zijn?

Stevig als beton
De grootste vergissing die je kunt maken is dat de PVV even snel van het toneel verdwijnt als dat ze is opgekomen. Er zijn jaren, ja, tientallen jaren van overheidsuitdijen en arrogant regentendom (culminerend in Paars) voor nodig geweest om de Nederlandse kiezer – door de bank genomen toch niet de meest avontuurlijke geest – rijp te maken voor partijen als LPF en daarna de PVV. De uit zijn krachten gegroeide overheidstechnocratie draai je niet in anderhalve week terug. En dus, beweer ik, is de voedingsbodem onder de PVV (of een soortgelijke anti-establishment-partij) voorlopig nog wel zo stevig als beton. Een andere grote fout aangaande de PVV is te denken dat hun standpunten, bijvoorbeeld het anti-islamisme, bepalend zou zijn voor hun omvang en impact. De essentie ligt in een heel andere hoek. De PVV vertegenwoordigt het groeiend contingent mensen waar de diplomademocratie zich voor schaamt en per definitie niet naar luistert. Hoe simpel en onterecht het voor ‘serieuze politici’ ook klinkt: de genegeerde achterban weegt de PVV-politiek niet op effectiviteit en consistentie, maar op de overtuiging dat men, net als de PVV-kiezer, dingen roept die het systeem tegen de haren in strijken. Zoals terugkeer naar de gulden.

Nogmaals: je begrijpt er echt geen hout van als je denkt dat de PVV-achterban in groten getale moslims haat. Of afschuw voelt als PVV-ers niet opstaan voor mensenrechtenactivisten van moslimhuize. Ik zeg: de PVV overleeft met gemak zonder het islamthema. De steen des aanstoots voor PVV-kiezers is namelijk niet de islam of de moslims, maar de politiekcorrecte kaste die, zonder hen ooit iets te vragen, over hun rug mooi weer speelde en de buitenlanders ‘een verrijking voor de samenleving’ noemde. Ik zal het nog sterker vertellen: veel moslims die ik spreek, begrijpen het wantrouwen en de rancune van PVV-ers. Zij hebben dondersgoed door hoe ze lange tijd geprofiteerd hebben van een sociaaldemocratisch gedomineerde zelotenklasse, die hen in een saus van multiculturele retoriek, uitkeringen, subsidieregelingen en culturele centra heeft gepapt en nat gehouden. Zij snappen met hun (niet te onderschatten!) boerenverstand hoe vreemd dat is en hoeveel kwaad bloed het zet wanneer je nieuwkomers op een voetstuk plaatst tegenover de eigen bevolking. Vandaar dat de PvdA zelfs bij deze doelgroep in een dalende lijn zit. Het is niet dat de PvdA per se voor een verkeerd soort samenleving strijdt; ze hebben in de ogen van velen eenvoudigweg hun recht van spreken verloren.

Hoe krijg je de PVV weg?
Steeds als ik iets over de PVV schrijf, verwart men sympathie voor de PVV (die ik weinig heb) met het serieus nemen van de PVV (wat ik ten zeerste doe!). Afgezien van het feit dat ik de PVV in het huidig maatschappelijk klimaat eerder als nuttige spiegel dan als storende factor beschouw, wil ik best nadenken over de vraag: hoe krijg je ze weg? Als ik eerlijk ben, blaak ik niet van optimisme. Alles wat je kunt verzinnen – anders communiceren, strenger immigratiebeleid, meer referenda, dichterbij de burger – schiet uiteindelijk tekort bij het ‘kaltstellen’ van het, zeg, een vijfde deel chronisch rancuneuzen. Wat me nóg somberder maakt is dat de PVV feitelijk op dezelfde kar zit als succesvol VARA-coryfee Matthijs van Nieuwkerk en zijn DWDD: het vervluchtigen en verplatten van nieuws en actualiteit tezamen met het verabsoluteren van de tv-werkelijkheid tot dé werkelijkheid. In die verblindende turbulentie van razendsnel opgepoetste en geschonden imago’s, worden middenpartijen fijngemalen en voelt juist de PVV zich als een vis in het water door oneindig veel effectiever te opereren dan een moloch als de PvdA (zie de razendsnelle briljante actie een drachme door de brievenbus van de Griekse ambassade te duwen). Matthijs ‘eet’ met zijn radde praatjes in zekere zin de cultuur van zijn eigen (linkse) bloedgroep ‘op’. Ik durf dan ook de stelling aan dat de Publieke Omroep Geert en zijn makkers de afgelopen jaren meer winst dan schade heeft berokkend.

Zolang de kortademige mediacratie (ook binnen de PO) zijn tentakels verder uitspreidt (en alles wijst daarop), zal het simplisme van de PVV makkelijk ‘anklang’ blijven vinden en is de partij, dus, een blijvertje. Bijna zeker: óók na Geert.

Hans van Willigenburg praat niet of zelden met politici, wat hem, hoopt hij, geschikt maakt voor ‘een reine blik’ richting Den Haag en het politieke speelveld.

Wat is het politieke moment van 2011? Het kan alleen maar gaan over de PVV, want die partij maakt de meeste tongen los. Maar het moment van 2011 is niet een moment met Geert Wilders, niet met de dissidente Hero Brinkman, en ook niet een van de vele PVV-ers die uit de partij stapten. Het is een schijnbaar onbeduidend debat met een relatief onbekend PVV-Kamerlid: Lilian Helder. Dit debat toont precies aan wat het probleem rond de PVV is.

Helder zette in maart 2011 in de Tweede Kamer uiteen dat er volgens de PVV minder taakstraffen moeten komen en meer gevangenisstraffen. Tegenstanders denken dat gevangenisstraffen tot meer recidieven leiden dan taakstraffen. Helder vond dat taakstraffen en gevangenisstraffen niet met elkaar vergeleken konden worden. Sharon Gesthuizen van de SP meldde dat ze deze redenering van een bedenkelijk niveau vond. De PVV had sowieso nooit vertrouwen in statistisch onderzoek?

PVV-miep en statistiek
De reacties spraken boekdelen. Het fragment op YouTube kreeg als titel ‘PVV-miep snapt statistiek niet’. Op YouTube kunnen we honderden reacties lezen waarin afkeuring wordt uitgesproken over Helder, die ‘een te laag IQ zou hebben om in de Kamer te zitten’ en ‘een achterlijke doos’ zou zijn.

En nu terug naar de werkelijkheid. Wat gebeurde er echt?

Lilian Helder zei op een onhandige manier dat twee groepen met elkaar worden vergeleken die bij aanvang al niet vergelijkbaar waren. Als zware criminelen een gevangenisstraf krijgen, en lichte criminelen een taakstraf, kan het best zijn dat de mensen met een taakstraf minder recidiveren, maar dit zegt dan misschien meer over hun voorgeschiedenis dan over hun straf. Dat wist Gesthuizen natuurlijk ook wel, maar zij wist daarnaast dat Helder haar punt niet goed over het voetlicht kreeg, en dus dat het prijsschieten was.

Laaggeletterde dombo’s
Waarom is dit het belangrijkste politieke moment van 2011? Het debat zelf is niet zo interessant, de reacties des te meer. Dit zijn de reacties die burgers altijd krijgen als ze met een of meerdere PVV-standpunten sympathiseren. In het positiefste geval worden ze neergezet als laag opgeleid, in het negatiefste geval als idioot, dom of seniel. Het probleem van deze PVV-aanhangers is dat ze vaak inderdaad minder opleiding en minder debatervaring hebben dan anderen, en zich daarom relatief slecht tegen dit soort aantijgingen kunnen verdedigen. Ze lijken om die reden ‘dom’.

Ik ben geen aanhanger van de PVV. Maar het debat met de PVV moet wel eerlijk gevoerd worden. Lilian Helder laat zien dat het voor veel mensen helemaal niet uitmaakt wat PVV-ers zeggen, ze hebben hun mening al over hen klaar: ze zijn dom. Als we niet naar PVV-stemmers willen luisteren – wat niet hetzelfde is als hun voorstellen uitvoeren – levert dat alleen maar meer boosheid op onder die aanhangers. De case rond Lilian Helder laat onomstotelijk zien dat velen PVV-aanhangers sowieso niet serieus nemen, wat ze ook zeggen. Het is om die reden niet moeilijk te voorspellen dat de PVV in 2012 in de peilingen alleen maar zal stijgen.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

“Een jaar geleden werd het kabinet Rutte geïnstalleerd. Een minderheidskabinet dat kan regeren dankzij de gedoogsteun van de PVV. De standpunten van de PVV: tegen Europa, tegen de islam en immigratie, en de nadruk op nationalistische normen en waarden, hebben bij meer politieke partijen in Europa voor electoraal succes gezorgd.”

Met deze woorden begint Paul Rosenmöller zijn vier reportages over het populisme in Europa. Rosenmöller kijkt hoe het de populisten van het Hongaarde Fidesz, de Italiaanse Lega Nord, het Franse Front National, de Deense Volkspartij en de Zweden Democraten vergaat. Zo loopt hij door Kopenhagen en vertelt dat Denemarken de afgelopen tien jaar is geregeerd door een minderheidskabinet met gedoogsteun van ‘de Deense PVV’: “@at gebeurt er in zo’n samenleving hier in Denemarken, als zo’n Deense Volkspartij tien jaar lang aan de macht is?”

Slachtoffers van rechts
Dit is een belangrijke vraag en dus is het ook interessant om te zien welk antwoord Rosenmöller geeft. Helaas blijkt dat antwoord voorspelbaar. In elke aflevering komen de slachtoffers van de populisten aan het woord: Roma die in Hongarije voor hun uitkering zwaar maar nutteloos werk moeten doen, een Marokkaan die in Verona niet kan rondkomen, een Deense asielzoeker die geen verblijfsvergunning krijgt terwijl hij goed geïntegreerd is, en een Deens-Afrikaans stel dat in Zweden gaat wonen omdat de man geen Deense verblijfsvergunning kan krijgen. We horen ook wat protesteerders die ander beleid willen.

Rosenmöller bezoekt ook de politici en ondervraagt hen kritisch. Een parlementariër van de Hongaarse Fidesz-partij, burgemeester Flavio Tosi van Verona, Een Deens en Zweeds gemeenteraadslid, en vertegenwoordigers van het Front National uit Carpentras, waar het Front een grote partij is geworden. Zij vinden van zichzelf dat ze het goed doen. Ook komen enkele aanhangers aan het woord: een Franse wijnboer mag uitleggen waarom hij Front National stemt en enkele Hellas Verona-aanhangers vertellen dat ze hun Lega Nord-burgemeester goed vinden. Die laatsten vinden hem goed omdat hij de voetbalclub sponsort en de criminaliteit aanpakt.

Reis zonder opbrengst
En dat was het dan. Rosenmöller heeft een reis door Europa gemaakt, heeft allerlei mensen gesproken en datgene in kaart gebracht wat ieder weldenkend mens had kunnen bedenken: met rechtspopulisten aan de macht krijgen asielzoekers minder rechten, wordt er harder tegen criminaliteit opgetreden en als een partij als Fidesz een meerderheid haalt, nemen ze vreemde wetten aan. En dat alles levert onder veel burgers boze reacties op, want niet iedereen is het met de rechts-populisten eens. Was dat nou waar een hele reportageserie over gemaakt moest worden?

De vraag die Rosenmöller natuurlijk had moeten beantwoorden was: wat vinden de Hongaren die massaal op Fidesz stemden van de maatregelen om de Roma op deze manier aan het werk te zetten? Hoe bezien de inwoners van Verona de daden van hun burgemeester als ze ervaren dat minderheden tweederangs burgers zijn geworden? En wat vinden de stemmers op de Deense Volkspartij ervan dat Denen met een buitenlandse partner nu naar Zweden immigreren vanwege de Deense immigratieregels?

Rosenmöller had al deze groepen in het vizier, en hij had ze samen kunnen brengen, maar hij deed het niet. Dat populisten allerlei vreemd beleid voorstaan, dat wisten we al. De vraag is natuurlijk: wat denken aanhangers van die populisten ervan als ze dat beleid werkelijkheid zien worden? Dat had pas echt spannende televisie opgeleverd.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij werkt momenteel aan een boek over de achterban van de PVV.

Misschien dat ik in mijn hele leven een paar keer heb gestemd en misschien één keer op het CDA. Maar ik ben er in ieder geval lid van geweest een paar jaar geleden. Omdat ik dacht van: ‘misschien moet ik ook maar in de politiek, hè?’ Want ik heb over alles een visie etc. En dan zeggen ze tegen mij: ‘ja, maar je doet niks’. Toen ben ik toch even wezen kijken, maar toen heb ik voor mij de conclusie getrokken: ‘politiek is niks voor mij’.” (interview 4)

De zestigjarige docent is een van de anderhalf miljoen PVV-stemmers die de afgelopen maanden niet de moeite heeft genomen lid te worden van de Vereniging voor de PVV, die streed voor democratie binnen de PVV. De vereniging hoopte dat velen lid zouden worden van de vereniging. Dit zou een signaal aan Wilders geven dat de PVV voortaan ook leden toe zou moeten laten. Wilders haalde zijn schouders erover op.

Minder dan dertig leden
Wat bleek deze week? Er zijn minder dan dertig PVV-stemmers lid geworden van de vereniging, en daarom concludeert de vereniging dat ze geen bestaansrecht heeft. PVV-stemmers lijken geen behoefte te hebben aan democratie en zijn vaak impulsieve stemmers, zo luidt de conclusie. Hero Brinkman zou met zijn initiatieven om de PVV te democratiseren ongelijk hebben.

Het voormalige CDA-lid dat nu PVV stemt laat zien waarom dit weinig verrassend is: burgers willen sowieso geen lid worden van een politieke partij. Alweer bewijs dat PVV-stemmers niet echt anders zijn dan stemmers op ‘gewone partijen’: het zijn beide zwevende kiezers die een losse band hebben met hun volksvertegenwoordigers, en waarbij de partij elke verkiezing weer hun steun moet verdienen. Lid wordt je pas als je politiek carrière wilt maken.

LPF-toestanden
Is het slecht voor de PVV om geen leden te hebben? Wilders wijst op LPF-toestanden die zouden uitbreken als de PVV een gewone partij wordt. Maar vooralsnog heeft de PVV al genoeg LPF-toestanden zonder leden: deze week blijkt de vijfde zetel van de PVV in het Europees Parlement te gaan naar de eerder opgestapte Daniël van der Stoep, maar hij is bij de PVV niet meer welkom. In de Haagse gemeenteraad werd vice-fractievoorzitter Arnoud van Doorn plotseling de deur uit gezet. Het gebrek aan leden kan de PVV geen LPF-toestanden besparen.

Het zijn precies deze incidenten met PVV-politici die PVV-stemmers tegen de borst stuiten en die hen doen besluiten geen PVV meer te stemmen. Wil de PVV blijven bestaan, zal ze dit probleem moeten oplossen. Dit is vrijwel onmogelijk, maar het helpt in ieder geval niet dat de PVV een politbureau instelt om kandidaten uit te zoeken. Om te weten wat voor vlees je in de kuip hebt, heb je heel veel informele bijeenkomsten nodig waar je kunt zien welk vlees je in de kuip hebt. Dat voorkomt niet alle problemen, maar wel een paar.

Ja, heel saai en ouderwets, zo’n ledenstructuur met vergaderzaaltjes. Er is ook geen PVV-stemmer die erom maalt, maar om die stemmers binnen te houden, zal het vroeg of laat toch moeten.

Chris Aalberts is docent en onderzoeker politieke communicatie en bereidt een boek voor over de achterban van de PVV. Voor deze blogs maakt hij als inspiratiebron gebruik van interviews met PVV-stemmers, die zijn afgenomen door studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam.